Tama là cô mèo tam thể được bổ nhiệm làm "trưởng ga" ga Kishi, tuyến Kishigawa ở tỉnh Wakayama, Nhật Bản, từ tháng 1 năm 2007, khi tuyến tàu nhỏ này vừa thoát khỏi nguy cơ bị đóng cửa. Khách kéo đến xem mèo, số người đi tàu tăng, và Tama được ghi nhận là đã góp phần giữ tuyến tàu sống tiếp. Cô mất năm 2015 khi khoảng 16 tuổi, được tôn làm vị thần nhỏ của nhà ga, và vị trí trưởng ga mèo vẫn có người kế nhiệm.
Một tuyến tàu nhỏ suýt bị xoá
Tuyến Kishigawa dài khoảng 14 km, nối ga Wakayama ở trung tâm tỉnh lỵ với ga Kishi, ga cuối nằm ở thành phố Kinokawa. Đây là tuyến tàu vùng ven, đi qua ruộng, vườn cây ăn quả và những khu dân cư thưa. Như nhiều tuyến tàu địa phương ở Nhật, số khách giảm dần qua nhiều năm vì người trẻ bỏ đi, người còn lại dùng ô tô.
Công ty đường sắt cũ vận hành tuyến này, hãng Nankai, chịu lỗ kéo dài và có kế hoạch bỏ tuyến. Năm 2006, sau những vận động của người dân và chính quyền địa phương, một công ty con mới tên Đường sắt điện Wakayama, thuộc một tập đoàn vận tải ở tỉnh Okayama, nhận vận hành tiếp. Để tiết kiệm, nhiều ga nhỏ chuyển sang không có nhân viên, trong đó có ga Kishi.
Những con mèo bên cạnh nhà ga
Ở ga Kishi khi ấy có vài con mèo được bà chủ một cửa hàng nhỏ ngay cạnh ga chăm sóc. Tama là một trong số đó, sinh năm 1999. Khi ga không còn nhân viên và khu đất quanh ga được sắp xếp lại, chỗ ở của đàn mèo bị ảnh hưởng. Người chăm mèo nhờ công ty đường sắt cho mèo được tiếp tục ở lại.
Chủ tịch công ty, ông Kojima Mitsunobu, có một ý tưởng khác thường. Tháng 1 năm 2007, ông chính thức bổ nhiệm Tama làm trưởng ga Kishi. Lương của "trưởng ga" là thức ăn cho mèo. Tama có một chiếc mũ trưởng ga nhỏ làm riêng, và chỗ "làm việc" của cô là chiếc quầy bán vé cũ.
Hiệu ứng Tama
Tin về con mèo trưởng ga lan nhanh trên báo chí, truyền hình Nhật rồi ra nước ngoài. Khách du lịch trong và ngoài nước đến đi tàu chỉ để gặp Tama. Báo chí Nhật thời đó đưa tin số khách đi tuyến Kishigawa tăng rõ rệt trong những tháng đầu sau khi Tama nhậm chức. Một ước tính được báo chí Nhật dẫn lại, của một nhà kinh tế học ở Đại học Kansai, cho rằng hiệu ứng kinh tế của Tama với địa phương trong năm đầu lên tới hàng tỷ yên. Các con số này là ước tính, nên hiểu như một chỉ dấu về quy mô, không phải số kế toán.
Công ty biết tận dụng: Tama được "thăng chức" nhiều lần, có những đoàn tàu sơn trang trí hình mèo, có quà lưu niệm, sách ảnh. Năm 2010, ga Kishi được xây lại với mái nhà gỗ tạo hình mặt mèo, có hai "tai" nhô lên, do nhà thiết kế Mitooka Eiji làm, người cũng thiết kế các đoàn tàu trang trí của tuyến. Trong ga có một quán cà phê nhỏ và cửa hàng quà.
Vì sao một con mèo lại có sức kéo như vậy
- Câu chuyện dễ kể: một con mèo cứu một tuyến tàu nhỏ. Ai nghe cũng nhớ.
- Văn hoá Nhật chuộng linh vật: các địa phương Nhật vốn có thói quen dùng nhân vật dễ thương để quảng bá. Tama là "linh vật" bằng xương bằng thịt.
- Mèo tam thể được coi là may mắn: đúng như màu của tượng maneki-neko mời khách, chuyện có ở mục văn hoá.
- Đúng lúc mạng xã hội lớn lên: ảnh Tama đội mũ được chia sẻ khắp nơi.
Tama ra đi và người kế nhiệm
Tama mất tháng 6 năm 2015, khi khoảng 16 tuổi, một tuổi thọ rất tốt với một con mèo. Lễ tang được tổ chức ngay tại nhà ga, có rất đông người đến viếng. Theo tục Nhật, Tama được tôn làm một vị thần nhỏ của nhà ga, có một miếu nhỏ cạnh ga để người ta đến tưởng nhớ.
Trước đó, công ty đã đào tạo một cô mèo tam thể khác làm "trợ lý". Sau khi Tama mất, cô mèo này trở thành trưởng ga kế nhiệm. Ở một ga khác trên tuyến cũng có mèo giữ chức danh danh dự. Mô hình "nhân viên mèo" vì thế không chỉ dựa vào một con mèo, mà thành một phần lâu dài của tuyến tàu.
Mốc thời gian
| Năm | Sự kiện |
|---|---|
| 1999 | Tama ra đời, sống quanh ga Kishi cùng vài con mèo khác |
| 2006 | Công ty Đường sắt điện Wakayama nhận vận hành tuyến Kishigawa thay hãng Nankai |
| Tháng 1/2007 | Tama được bổ nhiệm trưởng ga Kishi |
| Những năm sau đó | Tama được "thăng chức" nhiều lần; có các đoàn tàu trang trí hình mèo |
| 2010 | Ga Kishi xây lại, mái tạo hình mặt mèo |
| Tháng 6/2015 | Tama mất, được tôn làm vị thần nhỏ của nhà ga |
| 2015 | Cô mèo trợ lý trở thành trưởng ga kế nhiệm |
Bài học cho những nơi có mèo tiếp khách
Tama sống tới khoảng 16 tuổi dù gặp hàng nghìn người lạ. Câu chuyện của cô có vài điểm đáng học cho quán cà phê mèo và mọi nơi có mèo làm "nhân viên":
- Mèo có chỗ riêng. Tama có góc làm việc tách khỏi lối khách đi; ở ga mới, chỗ của mèo trưởng ga thường được tả là có vách kính ngăn với khách. Mèo không bị đặt giữa dòng người.
- Mèo có người lo riêng. Người chăm mèo từ trước vẫn tiếp tục chăm, công ty lo phần còn lại.
- Danh tiếng không thay được giấc ngủ. Nhiều tấm ảnh Tama nổi tiếng nhất là ảnh cô ngủ gật trên quầy. Một con mèo "làm việc" tốt vẫn ngủ phần lớn ngày.
- Chuẩn bị người kế nhiệm. Đừng để mọi thứ dựa vào một con mèo; mèo già cần được nghỉ dần.
Chuyện xoay ca, giờ nghỉ và cho mèo quán nghỉ hưu được bàn kỹ ở mục phúc lợi. Những con mèo công vụ khác, như mèo bưu điện Anh hay mèo phố Downing, có ở mục lịch sử.
Bắt tay làm: nếu bạn muốn ghé ga Kishi
- Đi tàu tuyến Kishigawa từ ga Wakayama, khoảng nửa giờ là tới ga cuối Kishi. Nên chọn ngày thường để vắng hơn.
- Xem lịch trưởng ga mèo trước khi đi. Mèo không có mặt mọi ngày, mọi giờ; công ty thường thông báo lịch trên trang chính thức.
- Không dùng đèn flash, không gõ vào kính, không gọi to để mèo quay lại.
- Không chạm vào mèo trừ khi nhân viên cho phép. Mèo trưởng ga là mèo, không phải đồ trưng bày.
- Ghé miếu nhỏ của Tama cạnh ga và đi bộ quanh những vườn cây ăn quả của vùng. Mua một món quà lưu niệm cũng là cách góp vào tuyến tàu.
Câu hỏi thường gặp
Mèo Tama là ai?
Tama là cô mèo tam thể được bổ nhiệm làm trưởng ga Kishi, tuyến Kishigawa ở tỉnh Wakayama, Nhật Bản, từ tháng 1 năm 2007. Sự nổi tiếng của cô kéo khách đến đi tàu và được ghi nhận là đã góp phần giữ tuyến tàu nhỏ này không bị đóng cửa.
Mèo Tama mất năm nào?
Tama mất vào tháng 6 năm 2015, khi khoảng 16 tuổi. Lễ tang được tổ chức tại nhà ga, và theo tục Nhật, cô được tôn làm một vị thần nhỏ của nhà ga, có miếu nhỏ cạnh ga để mọi người tưởng nhớ.
Ga Kishi ở đâu?
Ga Kishi là ga cuối của tuyến Kishigawa, nằm ở thành phố Kinokawa, tỉnh Wakayama, Nhật Bản. Từ ga Wakayama đi tàu khoảng nửa giờ là tới. Nhà ga được xây lại năm 2010 với mái gỗ tạo hình mặt mèo.
Bây giờ ga Kishi còn mèo trưởng ga không?
Có. Sau khi Tama mất năm 2015, cô mèo trợ lý được Tama "đào tạo" trước đó trở thành trưởng ga kế nhiệm. Mèo không có mặt mọi ngày, nên nên xem lịch trên trang chính thức của công ty đường sắt trước khi đi.
Vì sao một con mèo lại cứu được tuyến tàu?
Câu chuyện con mèo làm trưởng ga dễ kể và dễ nhớ, lại hợp với văn hoá chuộng linh vật và mèo tam thể may mắn ở Nhật. Khách đến xem mèo đi tàu, mua quà, ăn uống ở địa phương, làm số khách và doanh thu tăng trong lúc tuyến đang khó khăn.
