Mèo con nào cũng mở mắt với màu xanh lơ xám, vì mống mắt chưa có sắc tố; màu thật lên dần từ khoảng một tháng rưỡi đến ba tháng tuổi, có khi còn đậm thêm vài tháng sau. Màu mắt trưởng thành đi theo một dải liên tục: xanh lơ (gần như không có sắc tố), xanh lục, vàng xanh, vàng, hổ phách, đến màu đồng (nhiều sắc tố nhất). Màu nào cũng không nói gì về thị lực — mèo mắt xanh lơ không nhìn kém hơn mèo mắt đồng.
Mắt xanh lơ của mèo con: chưa phải màu thật
Mèo con sinh ra nhắm mắt. Khoảng một đến hai tuần sau, mắt mở dần. Lúc này mắt có màu xanh lơ mờ, hơi đục như sương. Lý do: các tế bào sắc tố ở lớp trước của mống mắt chưa sản xuất melanin. Ánh sáng đi vào lớp mô gần như trong suốt ấy bị tán xạ, phần ánh sáng xanh dội lại nhiều nhất — mắt ta thấy màu xanh lơ. Đây cũng là lý do nhiều em bé người mới sinh có mắt xanh xám rồi sẫm dần.
Theo thời gian, tế bào sắc tố bắt đầu làm việc. Thường từ khoảng sáu, bảy tuần tuổi, bạn sẽ thấy một vòng màu vàng hoặc xanh lục lan ra từ quanh con ngươi. Đến khoảng ba tháng, màu mắt gần như đã định. Một số mèo, nhất là mắt màu đồng, còn đậm thêm đến khoảng nửa năm hay hơn.
Các mốc trên chỉ là khoảng ước chừng; mỗi bé một khác. Chuyện mèo con phát triển từng tuần đã có trong cẩm nang nuôi mèo, ở đây chỉ nói riêng về đôi mắt.
Ai giữ được mắt xanh lơ suốt đời
Chỉ hai nhóm mèo giữ mắt xanh lơ khi trưởng thành:
- Mèo lông điểm (mặt, tai, chân sẫm): bản gen tyrosinase nhạy nhiệt làm mống mắt — vốn ấm như cơ thể — gần như không có sắc tố. Mèo lông điểm luôn mắt xanh lơ.
- Mèo trắng hoặc nhiều mảng trắng: tế bào sắc tố không đến được mống mắt. Có thể hai mắt xanh hoặc một mắt xanh.
Một con mèo mướp hay mèo mun không có mảng trắng lớn mà trưởng thành vẫn mắt xanh lơ là chuyện rất hiếm.
Dải màu mắt mèo trưởng thành
| Màu mắt | Lượng sắc tố trong mống mắt | Hay gặp ở |
|---|---|---|
| Xanh lơ | Gần như không có | Mèo lông điểm, mèo trắng |
| Xanh ngọc (aqua) | Rất ít, do bản gen tyrosinase khác | Một số mèo lông điểm "nhạt điểm" (kiểu lai giữa hai bản gen nhạy nhiệt) |
| Xanh lục | Ít | Nhiều mèo ta, mèo mướp bạc, mèo khói |
| Vàng xanh, nâu lục (hazel) | Trung bình thấp | Rất phổ biến ở mèo nhà |
| Vàng, hổ phách | Trung bình đến nhiều | Phổ biến; gần với mắt mèo rừng tổ tiên |
| Đồng, cam đậm | Nhiều nhất | Chủ yếu ở dòng mèo được chọn lọc qua lai tạo |
Màu xanh lục là trường hợp thú vị. Không có sắc tố xanh lục trong mắt mèo. Đó là sự pha giữa một lượng melanin vàng nhạt và hiệu ứng tán xạ ánh sáng xanh. Thêm sắc tố, mắt chuyển vàng; thêm nữa, chuyển đồng.
Tổ tiên mèo nhà là mèo rừng châu Phi, mắt thường vàng xanh đến hổ phách. Màu đồng cam rực mà ta thấy ở mèo giống phần lớn là kết quả của việc người lai tạo chọn những con mắt đậm nhất qua nhiều thế hệ. Ngược lại, mèo ta ở Việt Nam có dải màu mắt rất rộng, phần nhiều vàng, vàng xanh và xanh lục.
Màu mắt có đi theo màu lông không
Phần lớn là không. Màu mắt do một nhóm gen riêng, gần như độc lập với gen đen, gen cam, gen vằn. Một con mèo cam có thể mắt vàng hay xanh lục; một con mèo mun có thể mắt đồng hay xanh lục. Chỉ có hai ngoại lệ lớn đã nói ở trên — lông điểm và trắng — vì những gen ấy tác động lên chính tế bào sắc tố ở mọi nơi.
Tại sao người ta hay thấy "mèo đen mắt vàng", "mèo xám mắt cam"? Một phần do tiêu chuẩn của các hiệp hội mèo giống, quy định màu mắt đi kèm màu lông, nên người lai tạo chọn theo. Một phần do mắt tương phản với lông thì người ta nhớ lâu hơn.
Đọc kỹ một đôi mắt mèo: các phần dễ nhầm
- Mống mắt: phần có màu. Màu mắt mà ta nói là màu của phần này.
- Đồng tử: khe hoặc vòng đen ở giữa. Trong tối, đồng tử nở to che gần hết mống mắt, khiến mắt trông như đen. Muốn thấy màu mắt, hãy nhìn ở nơi sáng vừa.
- Ánh phản quang: trong tối hoặc khi chụp ảnh, mắt mèo phát sáng xanh lục – vàng nhờ lớp phản quang sau võng mạc. Đó không phải màu mắt.
- Mí thứ ba: một lớp màng mỏng màu trắng hồng ở khoé trong. Thường gần như không thấy; nếu nó che một phần mắt kéo dài, đó là dấu hiệu nên đưa mèo đi khám.
Ánh đèn trong quán cũng đánh lừa mắt người. Đèn vàng ấm làm mắt xanh lục trông vàng, mắt xanh lơ trông xám. Ánh sáng ban ngày cạnh cửa sổ cho màu thật nhất.
Màu mắt thay đổi khi mèo về già
Ở mèo trưởng thành khoẻ mạnh, màu mống mắt khá ổn định. Khi mèo già, có hai thay đổi bình thường dễ nhầm với bệnh:
- Mống mắt mỏng đi: bờ mống mắt trông lỗ chỗ, đồng tử co giãn kém nhạy hơn. Thường là do tuổi.
- Thuỷ tinh thể hơi mờ xám xanh khi nhìn nghiêng: quá trình xơ cứng nhân thuỷ tinh thể do tuổi, khác với đục thuỷ tinh thể.
Nhưng phân biệt "do tuổi" với "do bệnh" là việc của bác sĩ thú y. Mắt đổi màu rõ, có đốm sẫm lan rộng, mắt đục trắng, đỏ hay mèo hay nheo mắt — hãy đưa đi khám. Các dấu hiệu bệnh mắt liên quan đến đổi màu đã có trong bài về mèo mắt hai màu.
Vì sao mắt mèo trông "to và sáng" hơn mắt nhiều loài khác
So với cỡ đầu, mắt mèo rất lớn — một đặc điểm của loài săn mồi lúc chạng vạng. Mống mắt chiếm phần lớn bề mặt nhìn thấy, gần như không lộ lòng trắng. Vì thế màu mống mắt "chiếm sóng" trên mặt mèo hơn hẳn ở người. Đây cũng là một trong những lý do mặt mèo dễ khiến người ta thấy đáng yêu, chuyện được bàn trong bài cuối của mục này.
Bắt tay làm
- Ở quán có mèo con, hỏi nhân viên tuổi của từng bé và nhìn màu mắt. Bé hai tháng, ba tháng, bốn tháng sẽ cho bạn thấy rõ quá trình "lên màu".
- Xem màu mắt các bé trưởng thành dưới ánh sáng tự nhiên. Đặt tên theo bảng ở trên: xanh lục, vàng xanh, vàng, hổ phách hay đồng.
- Thử tìm một bé lông điểm và một bé trắng — hai nhóm duy nhất giữ mắt xanh lơ.
- Nếu thấy bé nào có mắt đục, đỏ hay mí thứ ba che mắt, báo nhẹ với nhân viên.
Câu hỏi thường gặp
Mèo con mắt xanh bao lâu thì đổi màu?
Thường từ khoảng sáu, bảy tuần tuổi, màu thật bắt đầu lan ra từ quanh con ngươi. Đến khoảng ba tháng, màu mắt gần như cố định, đôi khi còn đậm thêm đến khoảng nửa năm. Mèo lông điểm và nhiều mèo trắng thì giữ mắt xanh lơ suốt đời.
Mèo có những màu mắt nào?
Dải màu mắt mèo trưởng thành gồm xanh lơ, xanh ngọc, xanh lục, vàng xanh, vàng, hổ phách và đồng. Màu càng đậm thì mống mắt càng nhiều melanin. Xanh lơ là mống mắt gần như không có sắc tố.
Màu mắt mèo có liên quan đến màu lông không?
Phần lớn là không, vì màu mắt do nhóm gen riêng. Ngoại lệ là mèo lông điểm (luôn mắt xanh lơ) và mèo trắng hoặc nhiều mảng trắng (hay có mắt xanh hoặc mắt hai màu). Các cặp màu quen thuộc như mèo đen mắt vàng phần nhiều do người lai tạo chọn.
Mèo mắt xanh có nhìn kém hơn không?
Không. Lượng sắc tố ở mống mắt không quyết định thị lực. Mèo mắt xanh lơ khoẻ mạnh nhìn bình thường. Riêng mèo trắng mắt xanh cần để ý thính giác, không phải thị lực.
Mắt mèo già đổi màu có sao không?
Mống mắt mỏng đi và thuỷ tinh thể hơi mờ xám là thay đổi hay gặp do tuổi. Nhưng mắt đổi màu rõ, có đốm sẫm lan, đục trắng hay đỏ thì cần đưa mèo đi khám thú y, vì có thể là bệnh mắt.
