Ba điểm đến mèo nổi tiếng nhất cho người thích bảo tàng là Bảo tàng Mèo ở Kuching (Malaysia), ngôi nhà của nhà văn Ernest Hemingway ở Key West (Mỹ) với đàn mèo nhiều ngón, và KattenKabinet, bảo tàng nghệ thuật về mèo trong một ngôi nhà cổ bên kênh ở Amsterdam (Hà Lan). Mỗi nơi một kiểu: Kuching trưng bày mèo trong văn hoá các nước, Key West là một đàn mèo sống, còn Amsterdam là tranh tượng về mèo cùng vài con mèo thật đi lại giữa phòng. Chuyện "Kuching nghĩa là mèo" là một giả thuyết dân gian, chưa được chứng minh.
Kuching: thành phố mang tên mèo
Kuching là thủ phủ bang Sarawak, trên đảo Borneo, Malaysia. Trong tiếng Malay, mèo là "kucing", đọc gần như "Kuching". Thành phố tận dụng sự trùng hợp ấy rất tốt: khắp nơi có tượng mèo, quà lưu niệm hình mèo, và có hẳn một bảo tàng mèo.
Tên thành phố có thật nghĩa là "mèo" không
Có nhiều giả thuyết về nguồn gốc tên Kuching, chưa cái nào được chứng minh:
- Truyện dân gian về con mèo: người phương Tây đầu tiên đến cai quản vùng này chỉ tay hỏi tên đất, người địa phương tưởng ông hỏi con mèo đang đi qua nên đáp "kucing". Đây là kiểu truyện "hỏi một đằng đáp một nẻo" có ở nhiều nơi, nên khó tin là thật.
- Theo tên một loại cây: vùng này có loại cây ăn quả mà người địa phương gọi là "mata kucing", nghĩa là "mắt mèo", quả tròn nhỏ giống nhãn. Tên thành phố có thể bắt nguồn từ đó.
- Theo tên con sông hay cảng: có ý kiến cho rằng tên đến từ một con suối nhỏ trong vùng, hay từ cách các thương nhân gọi một bến cảng.
Cách trung thực nhất là nói: tên Kuching đọc giống chữ "mèo" trong tiếng Malay, và thành phố đã chọn mèo làm biểu tượng, còn gốc tên thì chưa rõ.
Bảo tàng Mèo Kuching
Bảo tàng nằm trong toà nhà của Hội đồng thành phố Bắc Kuching trên đồi Siol, mở cửa từ đầu thập niên 1990, thường được giới thiệu là một trong những bảo tàng đầu tiên trên thế giới dành riêng cho mèo. Bên trong trưng bày ảnh, tranh, tượng, tem, đồ vật, áp phích về mèo trong văn hoá của nhiều nước, từ Ai Cập cổ đại tới văn hoá đại chúng hiện đại. Đây là bảo tàng về hình ảnh mèo, không có mèo sống. Phù hợp với gia đình có trẻ nhỏ và người thích sưu tầm.
Nhà Hemingway ở Key West: đàn mèo sáu ngón
Ernest Hemingway sống ở ngôi nhà đá trên phố Whitehead, Key West, bang Florida, trong thập niên 1930, và viết nhiều tác phẩm ở đó. Ngôi nhà nay là bảo tàng, nổi tiếng không kém vì đàn mèo sống trong khuôn viên: khoảng năm, sáu chục con tuỳ thời điểm, trong đó khoảng một nửa là mèo nhiều ngón, có con có sáu ngón ở bàn chân trước.
Câu chuyện bảo tàng kể là Hemingway được một thuyền trưởng tặng một con mèo trắng sáu ngón tên Snow White, và đàn mèo hôm nay là hậu duệ của nó. Đây là truyện kể của nơi này; các nhà viết tiểu sử cho biết Hemingway mê mèo, nhất là ở ngôi nhà về sau của ông ở Cuba, nhưng chi tiết về con mèo đầu tiên ở Key West khó kiểm chứng. Vì sao có mèo nhiều ngón thì đã có ở mục bộ lông và đôi mắt: đó là một đặc điểm di truyền trội, nên trong một đàn sống khép kín, nó truyền qua nhiều thế hệ.
Cách đàn mèo được chăm
Theo truyền thống của bảo tàng, mèo được đặt tên theo những người nổi tiếng, có bác sĩ thú y khám định kỳ và có nghĩa trang nhỏ trong vườn. Bảo tàng từng có tranh chấp kéo dài với cơ quan liên bang Mỹ về việc đàn mèo có phải chịu các quy định dành cho nơi trưng bày động vật hay không. Câu chuyện cho thấy một đàn mèo sống ở nơi đón khách là chuyện vừa đáng yêu vừa cần quản lý nghiêm túc, như ở quán cà phê mèo.
KattenKabinet, Amsterdam: bảo tàng nghệ thuật về mèo
KattenKabinet nằm trong một ngôi nhà cổ bên kênh Herengracht, khu kênh đào trung tâm Amsterdam. Bảo tàng được Bob Meijer lập năm 1990 để tưởng nhớ con mèo đực màu cam của ông, có cái tên rất oai là John Pierpont Morgan. Bộ sưu tập gồm tranh, tranh in, áp phích, tượng nhỏ về mèo của nhiều thời kỳ, trong đó có các áp phích của Steinlen, hoạ sĩ vẽ mèo ở Montmartre mà bài về mèo trong hội hoạ đã nhắc.
Điểm đặc biệt là trong nhà có vài con mèo thật sống, đi lại giữa các phòng tranh, nằm trên ghế cổ, bậu cửa sổ nhìn ra kênh. Bạn vừa xem tranh mèo vừa thấy mèo thật bên cạnh. Ngôi nhà cũng là một ví dụ đẹp về kiến trúc nhà kênh Amsterdam.
Thêm vài nơi người mê mèo nên biết
| Nơi | Nước | Có gì | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Bảo tàng Mèo Kuching | Malaysia | Trưng bày mèo trong văn hoá các nước | Không có mèo sống |
| Nhà Hemingway, Key West | Mỹ | Nhà của nhà văn, đàn mèo nhiều ngón | Không bế mèo, không cho ăn |
| KattenKabinet, Amsterdam | Hà Lan | Nghệ thuật về mèo, vài mèo thật trong nhà | Có thể có người dị ứng lông mèo cần cân nhắc |
| "Nhà mèo" ở phố cổ Riga | Latvia | Toà nhà đầu thế kỷ 20 có tượng mèo đen trên chóp mái | Chỉ xem từ ngoài; kèm một truyền thuyết vui về chủ nhà |
| Bảo tàng Hermitage | Nga | Mèo sống ở tầng hầm, giữ tranh khỏi chuột | Đã có ở mục lịch sử; mèo không đi lại trong phòng tranh |
| Các bảo tàng, phố mèo ở Nhật | Nhật Bản | Bảo tàng maneki-neko, ngõ mèo ở một số thị trấn | Tra giờ mở cửa trước khi đi |
Ở Riga, truyền thuyết kể rằng chủ toà nhà bị một phường hội từ chối, nên cho đặt tượng mèo trên mái quay đuôi về phía trụ sở phường hội. Sau khi hai bên làm hoà, mèo được quay lại. Đây là truyện kể địa phương, không phải sử liệu, nhưng là một lý do vui để ngước nhìn lên mái nhà.
Vì sao những nơi này đáng ghé
- Thấy mèo qua mắt nhiều nền văn hoá. Bảo tàng Kuching cho thấy mèo được nhìn khác nhau thế nào ở Ai Cập, Nhật Bản, châu Âu, Đông Nam Á.
- Hiểu một đặc điểm di truyền bằng mắt. Đứng trước một con mèo sáu ngón ở Key West, bạn hiểu ngay chuyện gen trội mà sách giải thích.
- Thấy mèo và nghệ thuật cùng một chỗ. KattenKabinet là nơi hiếm hoi xem tranh mèo bên cạnh mèo thật.
- Học cách một nơi đón khách chăm đàn mèo. Người làm quán cà phê mèo sẽ thấy nhiều điều để học ở Key West và Amsterdam: mèo có chỗ riêng, có lịch thú y, có quyền đi chỗ khác.
Bắt tay làm: trước khi ghé một bảo tàng có mèo
- Tra giờ mở cửa và quy định trên trang chính thức. Bảo tàng nhỏ hay đóng cửa một ngày trong tuần hoặc theo mùa.
- Hỏi trước nơi đó có mèo sống không, nhất là khi đi cùng người dị ứng lông mèo.
- Không bế mèo, không cho mèo ăn, không gọi to để mèo quay lại. Mèo ở đây là cư dân, không phải hiện vật.
- Không dùng đèn flash với mèo và với tranh cổ.
- Để mèo tự đến. Nếu mèo dụi vào chân, có thể vuốt nhẹ má, cằm; chi tiết cách chào mèo lạ có ở mục cư xử với mèo.
- Mua một món ở cửa hàng bảo tàng nếu thích: đó thường là nguồn tiền nuôi chính những con mèo bạn vừa gặp.
Câu hỏi thường gặp
Kuching có nghĩa là mèo không?
Trong tiếng Malay, mèo là "kucing", đọc gần giống "Kuching", và thành phố chọn mèo làm biểu tượng. Nhưng nguồn gốc tên thành phố thì chưa rõ: có giả thuyết từ truyện dân gian về con mèo, có giả thuyết từ cây "mata kucing" hay tên một con sông. Chưa giả thuyết nào được chứng minh.
Bảo tàng Mèo Kuching có gì?
Bảo tàng nằm trong toà nhà Hội đồng thành phố Bắc Kuching trên đồi Siol, mở từ đầu thập niên 1990. Bên trong trưng bày ảnh, tranh, tượng, tem và đồ vật về mèo trong văn hoá của nhiều nước. Bảo tàng không có mèo sống.
Vì sao mèo ở nhà Hemingway có sáu ngón?
Nhiều mèo ở nhà Hemingway mang đặc điểm thừa ngón, một đặc điểm di truyền trội nên dễ truyền qua nhiều thế hệ trong một đàn sống khép kín. Bảo tàng kể rằng đàn mèo là hậu duệ của con mèo sáu ngón Snow White do một thuyền trưởng tặng nhà văn, nhưng chi tiết này khó kiểm chứng.
KattenKabinet ở Amsterdam là gì?
KattenKabinet là bảo tàng nghệ thuật về mèo trong một ngôi nhà cổ bên kênh Herengracht, Amsterdam, do Bob Meijer lập năm 1990 để tưởng nhớ con mèo của ông. Bảo tàng có tranh, áp phích, tượng về mèo và vài con mèo thật sống trong nhà.
Nhà Hemingway ở Key West có bao nhiêu con mèo?
Số mèo thay đổi theo thời điểm, thường được nói là khoảng năm, sáu chục con, trong đó khoảng một nửa là mèo nhiều ngón. Đàn mèo được bác sĩ thú y khám định kỳ và đặt tên theo những người nổi tiếng.
