Vì sao mèo hay sà vào người không thích mèo: giải thích từ hành vi

Mèo hay sà vào người không thích mèo vì chính người đó, vô tình, cư xử đúng kiểu mèo thấy dễ chịu nhất: không nhìn chằm chằm, không đưa tay ra, không gọi, ngồi yên một chỗ. Với mèo, đó là một người lạ "không đe doạ", để tự mình lại gần tìm hiểu theo nhịp của mình. Trong khi đó người mê mèo thường làm ngược lại — tiến tới, cúi xuống, vươn tay, gọi bằng giọng cao — và mèo né.

Một nghịch lý ai đi quán mèo cũng từng thấy

Một nhóm bạn vào quán mèo. Ba người mê mèo ngồi xuống là gọi "meo meo", vẫy đồ chơi, đi theo từng bé. Người thứ tư bị kéo theo, không thích mèo lắm, chọn góc xa nhất, ngồi cắm cúi điện thoại. Mười phút sau, bé mèo mướp to nhất quán đang nằm cạnh chân người thứ tư, còn ba người kia vẫn chưa chạm được bé nào.

Đây không phải chuyện tình cờ, cũng không phải mèo "thích trêu người". Nó có lời giải thích khá rõ từ cách mèo đọc người lạ.

Mèo đọc người qua ba tín hiệu

Ánh mắt

Trong thế giới mèo, nhìn thẳng không chớp vào mắt con khác là tín hiệu thách thức hoặc đe doạ. Người mê mèo nhìn mèo say mê — nhìn lâu, nhìn thẳng. Người không thích mèo thì tránh nhìn, hoặc liếc qua rồi nhìn chỗ khác. Với mèo, cách thứ hai lịch sự hơn nhiều.

Chuyển động

Người tiến tới, cúi xuống, vươn tay là những chuyển động hướng về mèo, chiếm không gian của mèo. Người ngồi yên, tay để trên bàn, không quay về phía mèo thì mèo có thể tự quyết khoảng cách. Mèo là loài thích kiểm soát việc tiếp cận.

Âm thanh

Giọng cao, liên tục, kèm tiếng chặc lưỡi, gọi tên — người mê mèo hay làm để thu hút. Một số mèo thích, nhưng với mèo lạ, âm thanh dồn dập hướng về mình có thể gây áp lực. Người im lặng thì không tạo áp lực gì.

Mèo thích tự bắt đầu

Các nghiên cứu quan sát về tương tác giữa người và mèo, như loạt công trình của Dennis Turner và cộng sự từ cuối thập niên 1980 đến thập niên 1990, ghi nhận một điểm nhất quán: tương tác do mèo bắt đầu thường kéo dài hơn và suôn sẻ hơn tương tác do người bắt đầu. Khi người chủ động trước, mèo hay cắt ngang sớm. Khi mèo chủ động trước và người đáp lại vừa phải, cả hai bên đều "được" nhiều hơn.

Có một nghiên cứu năm 2019 của Kristyn Vitale và Monique Udell ở Đại học bang Oregon cũng gợi ý rằng mèo nhạy với sự chú ý của người: khi người trong phòng chú ý tới mèo, gọi mèo, đáp lại khi mèo tới, mèo dành nhiều thời gian gần người đó hơn khi người ngồi đọc sách lơ đãng. Điều đó không mâu thuẫn với nghịch lý trên: mèo thích sự chú ý — nhưng sự chú ý đáp lại, sau khi mèo đã quyết định tới, chứ không phải sự chú ý dồn tới trước khi mèo sẵn sàng.

So sánh hai kiểu khách

Hàng cuối là chìa khoá. Mèo tới gần người không thích mèo, và người đó không làm gì — nên mèo được ở lại theo ý mình, rời đi theo ý mình. Đó là trải nghiệm an toàn nhất mèo có thể có với một người lạ.

Còn mùi thì sao

Một giả thuyết hay được nhắc là mèo bị thu hút bởi mùi lạ: người không nuôi mèo không mang mùi của con mèo khác, nên mèo tò mò. Hoặc ngược lại, người nuôi mèo mang mùi mèo nhà, mèo quán ngửi thấy mùi "đối thủ". Đây là giả thuyết hợp lý về mặt sinh học — mèo đọc thế giới bằng mũi rất nhiều — nhưng chưa có nghiên cứu nào chứng minh rõ nó giải thích hiện tượng trên. Nên coi là có thể góp phần, không phải lý do chính.

Người dị ứng và người sợ mèo

Hai nhóm người hay "được mèo chọn" nhất lại là hai nhóm ít muốn nhất: người dị ứng lông mèo và người sợ mèo. Cả hai đều có xu hướng ngồi yên, tránh nhìn, không vươn tay — đúng kiểu mèo thích. Đó là trớ trêu, nhưng có cách xử lý lịch sự:

• Người dị ứng nên cân nhắc kỹ trước khi vào quán mèo, vì không khí trong quán có nhiều chất gây dị ứng. Chuyện dị ứng mèo và cách sống chung đã có ở cẩm nang nuôi mèo.
• Người sợ mèo có thể nói trước với nhân viên để được chỉ chỗ ngồi xa khu mèo hay qua lại. Nếu một bé tới gần, đứng dậy chậm và đi chỗ khác — đừng hất mèo ra hay la lên. Sợ mèo nặng là chuyện có thể được giúp đỡ, có bài riêng ở mục cư xử với mèo.

Bài học cho người mê mèo

Nếu bạn yêu mèo và luôn bị mèo lạ né, cách đơn giản nhất là cư xử như người không thích mèo trong mười phút đầu:

1. Chọn chỗ ngồi thấp ở rìa phòng, không phải giữa lối đi của mèo.
2. Đặt túi xuống, để tay trên đùi hoặc trên bàn.
3. Đừng nhìn thẳng vào bé nào lâu. Nếu chạm mắt, chớp chậm rồi nhìn đi chỗ khác.
4. Đừng gọi. Nói chuyện bình thường với bạn đi cùng, giọng nhỏ.
5. Khi một bé tới ngửi, để bé ngửi, đừng vội bế hay vuốt mạnh.

Cách chào mèo lạ cụ thể — đưa ngón tay, để mèo dụi — có ở mục cư xử với mèo. Bài này chỉ muốn bạn hiểu vì sao "đừng làm gì" lại hiệu quả đến vậy.

Mèo không chọn người thích mèo nhất. Mèo chọn người để mèo được là mèo.

Bắt tay làm

Thử nghiệm nhỏ lần tới đi quán: trong mười phút đầu, chia đôi thời gian. Năm phút đầu cư xử như bạn vẫn làm — gọi, nhìn, vẫy đồ chơi. Năm phút sau ngồi yên, nhìn ra cửa sổ, nói chuyện nhỏ. Để ý xem mèo tới bạn lúc nào nhiều hơn. Đừng quên: dù kết quả thế nào, bé nào không tới thì cứ để bé yên.

Cho nhân viên quán: khi đón khách lần đầu, có thể nói một câu ngắn: "Anh chị ngồi yên một lát, các bé sẽ tự tới". Câu ấy giúp cả khách lẫn mèo nhiều hơn mọi tấm biển nội quy.