Muốn chào một bé mèo lạ, hãy ngồi thấp xuống cách mèo chừng một sải tay, nghiêng người sang một bên thay vì đối diện, chìa một ngón tay khép hờ ở ngang tầm mũi mèo rồi đứng yên chờ. Nếu mèo tiến tới, ngửi rồi dụi má vào tay, đó là lời mời. Nếu mèo ngửi xong quay đi, hoặc không lại gần, thì lời chào đã xong — bạn không được mời, và thế là bình thường.
Vì sao mèo cần được chào trước khi chạm
Với người, bắt tay là chuyện tự nhiên. Với mèo, một bàn tay to lao từ trên xuống đầu giống động tác của kẻ săn mồi hơn là lời chào. Mèo là loài vừa săn vừa bị săn: trong tự nhiên, mèo nhà cỡ nhỏ phải dè chừng chim săn mồi, chó, và cả những con mèo lớn hơn. Nên phản xạ đầu tiên khi gặp thứ lạ là đánh giá: thứ này có nguy hiểm không, mình có đường lui không.
Giữa hai con mèo quen nhau, lời chào thường là chạm mũi, ngửi má, đôi khi dụi đầu. Chúng không bao giờ ập tới vồ lấy nhau. Khi bạn chìa một ngón tay ở tầm mũi, mèo hiểu đó là một "cái mũi" để ngửi, một lời giới thiệu bằng mùi. Mèo đọc thế giới bằng mũi nhiều hơn ta tưởng: mùi trên tay bạn kể cho mèo bạn vừa ăn gì, vừa vuốt con mèo nào, có mùi chó không.
Điều cốt lõi của mọi lời chào với mèo lạ là để mèo quyết định. Một con mèo được tự chọn lại gần thường thư thái hơn rất nhiều so với một con bị bế lên hay bị vuốt khi chưa sẵn sàng. Ở quán cà phê mèo, nơi một bé có thể gặp vài chục người trong một ngày, quyền chọn này còn quan trọng hơn ở nhà.
Năm bước chào mèo lạ
- Đứng lại, nhìn trước. Đừng đi thẳng tới. Dừng lại vài bước, xem mèo đang làm gì: đang ngủ, đang ăn, đang chải lông hay đang tò mò nhìn bạn. Chỉ chào mèo đang thức và đang để ý tới bạn.
- Hạ thấp người. Ngồi xổm hoặc ngồi xuống sàn, ghế thấp. Người đứng thẳng nhìn từ trên xuống trông rất to với mèo. Ngồi rồi thì giữ yên, không xích dần tới.
- Nghiêng người, đừng nhìn chằm chằm. Quay vai một góc, ánh mắt đặt hơi lệch sang bên mèo. Nhìn thẳng không chớp là tín hiệu thách thức trong ngôn ngữ mèo. Nhiều người thêm một cái chớp mắt chậm — mèo thường đáp lại bằng cái chớp chậm của mình (ý nghĩa cái chớp mắt này đã có trong cẩm nang nuôi mèo).
- Chìa một ngón tay. Khép các ngón còn lại, đưa ngón trỏ hoặc mu các ngón tay ra ngang tầm mũi mèo, cách mũi chừng mười, mười lăm phân. Không đưa sát vào mặt, không đưa từ trên đầu xuống. Rồi để tay yên.
- Chờ câu trả lời. Đếm chậm đến năm, mười. Mèo sẽ trả lời bằng một trong vài cách ở bảng dưới. Bạn chỉ làm tiếp khi câu trả lời là "có".
Đọc câu trả lời của mèo
Mèo hiếm khi im lặng hoàn toàn. Chỉ là câu trả lời nhỏ và nhanh. Đây là những kiểu hay gặp:
| Mèo làm gì | Nghĩa thường gặp | Bạn làm gì tiếp |
|---|---|---|
| Tiến tới, ngửi rồi dụi má, dụi đầu vào ngón tay | Mời chạm | Gãi nhẹ má hoặc cằm vài giây rồi dừng, xem mèo có dụi tiếp không |
| Đuôi dựng thẳng, chóp đuôi hơi cong, đi thẳng tới | Chào thân thiện | Giữ tay yên để mèo tự cọ vào |
| Ngửi xong ngồi xuống cạnh bạn, không dụi | Chấp nhận có mặt, chưa muốn chạm | Rút tay về, ngồi cạnh là đủ |
| Ngửi rồi quay đi, bỏ đi chỗ khác | "Cảm ơn, không" | Để mèo đi, không đuổi theo |
| Không lại gần, nhìn bạn từ xa | Đang đánh giá hoặc không muốn | Rút tay, ngồi yên làm việc khác; có thể mèo sẽ tới sau |
| Tai ép ngang, người co thấp, lùi lại | Sợ | Thu tay ngay, lùi ra, cho mèo đường đi |
| Rít, khè, giơ chân | Cảnh báo rõ ràng | Dừng mọi tiếp cận, đứng dậy chậm và đi chỗ khác |
Một cái dụi má không có nghĩa là mèo cho phép bạn làm mọi thứ. Nó là lời mời cho một cái chạm ngắn. Vuốt chỗ nào và vuốt bao lâu là chuyện của bài Vuốt mèo chỗ nào mèo thích và bài Nguyên tắc CAT trong cùng chuyên mục.
Những lỗi chào phổ biến
Vỗ đầu từ trên xuống
Đây là lỗi hay gặp nhất, nhất là ở người quen chó. Bàn tay che khuất tầm nhìn, ập xuống đỉnh đầu — mèo thường cụp tai, nheo mắt, rụt cổ. Có con chịu, có con né. Kể cả con chịu cũng không thích bằng một cái gãi má.
Gọi to, "chụt chụt", huýt sáo
Một số mèo quen tiếng gọi của chủ nhà. Mèo lạ thì chưa. Âm thanh to và cao làm mèo cảnh giác hơn là tò mò. Nói khẽ, giọng đều, hoặc im lặng là đủ.
Đi theo khi mèo bỏ đi
Mèo quay đi mà bạn bám theo để chào lần hai, lần ba, mèo sẽ học rằng bạn là người không biết dừng. Ở quán đông người, một bé bị theo đuôi nhiều lần thường trốn lên cao hoặc vào phòng nghỉ cả buổi.
Chìa cả bàn tay, đưa sát mặt
Bàn tay xoè to gấp mấy lần đầu mèo. Đưa sát mặt mèo thì mèo không còn khoảng để chọn tới hay lui. Một ngón tay, đặt cách mũi một khoảng, là kích thước vừa với mèo.
Chào mèo bằng đồ ăn
Mèo lại gần vì đồ ăn không phải là mèo chào bạn. Ở nhiều quán, cho ăn ngoài phần quán phát là không được phép vì giữ cân cho cả đàn. Lời chào bằng tay vẫn tốt hơn.
Chào mèo ở quán và chào mèo ở nhà bạn: khác nhau chỗ nào
Nguyên tắc giống nhau, nhưng hoàn cảnh khác.
- Ở quán cà phê mèo: mèo gặp nhiều người mỗi ngày, có con rất dạn, có con chỉ muốn ngủ. Quán thường có dấu hiệu riêng cho bé không muốn bị làm phiền — vòng cổ màu, thẻ ghi chú, hoặc chỉ đơn giản là bé nằm trong phòng nghỉ. Hỏi nhân viên bé nào thích người, bé nào nhút nhát, trước khi chào. Đừng chào mèo nằm trong hộp trốn hay trên kệ cao nhất — đó là chỗ mèo chọn để được yên.
- Ở nhà bạn bè: mèo đang ở lãnh thổ của chính nó, còn bạn là kẻ lạ mang mùi lạ vào nhà. Nhiều con sẽ trốn trong mười, hai mươi phút đầu rồi mới ra quan sát. Hãy để chủ nhà cho biết bé có thích người lạ không; ngồi xuống, nói chuyện bình thường, để mèo tự tìm tới. Bài Đến nhà bạn có mèo nói kỹ hơn.
- Mèo ngoài đường, mèo ở chùa, ở chợ: không biết bé đã tiêm phòng chưa, có bệnh không, có từng bị người đối xử tệ không. Chào từ xa, đừng đưa tay nếu mèo không rõ ràng mời. Không bế, không kéo về.
Khi bạn là người "mèo không thích"
Có người chào đúng cả năm bước mà mèo vẫn không tới. Đừng thấy bị từ chối. Vài lý do rất bình thường:
- Bạn mang mùi lạ: nước hoa đậm, mùi chó nhà, mùi thuốc lá, kem chống nắng có hương mạnh.
- Bạn đi cùng nhóm đông, ồn, mèo cảnh giác với cả nhóm chứ không riêng bạn.
- Bé đó vốn nhút nhát, hoặc đã tiếp nhiều người trong ngày.
- Bạn ngồi chắn lối đi quen của mèo, chỗ mèo hay đi tới bát nước hay khay cát.
Chuyện "mèo hay sà vào người không thích mèo" được kể rất nhiều, và lời giải thích hay được đưa ra chính là: người không thích mèo thường không nhìn, không với tay, không đuổi theo — tức là vô tình làm đúng cách chào. Chuyện này được bàn kỹ ở chuyên mục tính khí mèo.
Bắt tay làm
Bảng kiểm nhanh cho lần tới gặp một bé mèo lạ:
- Mèo đang thức và đang nhìn mình chưa? Chưa thì để yên.
- Mình đã ngồi thấp, nghiêng người, ánh mắt không nhìn chằm chằm chưa?
- Mình chìa một ngón tay ở tầm mũi, không đưa sát mặt, không đưa từ trên xuống chưa?
- Mình đã chờ đủ lâu để mèo trả lời chưa?
- Câu trả lời là "có" (dụi vào tay) thì mới chạm. Là "không" thì rút tay, không thử lại liên tục.
- Ở quán: đã hỏi nhân viên về tính nết bé này và nội quy chạm mèo chưa?
Tập vài lần, bạn sẽ thấy một điều thú vị: khi không với tay nữa, mèo lại hay tới gần hơn.
Câu hỏi thường gặp
Chào mèo lạ thế nào cho mèo không sợ?
Ngồi thấp, nghiêng người, không nhìn chằm chằm, chìa một ngón tay ở tầm mũi mèo rồi chờ. Để mèo tự ngửi và tự quyết định có dụi vào tay hay không. Đừng vỗ đầu từ trên xuống và đừng đuổi theo khi mèo bỏ đi.
Vì sao phải chìa ngón tay cho mèo ngửi?
Mèo chào nhau bằng cách chạm mũi và ngửi mùi. Một ngón tay ở tầm mũi giống như lời giới thiệu bằng mùi, đủ nhỏ để mèo không thấy bị đe doạ. Sau khi ngửi, mèo cho bạn biết có muốn được chạm hay không.
Mèo ngửi tay rồi bỏ đi là ghét mình à?
Không hẳn. Mèo ngửi xong rồi đi thường chỉ có nghĩa là lúc này nó không muốn được chạm. Có thể bé mệt, đã tiếp nhiều người, hay vốn nhút nhát. Cứ để mèo đi, nhiều con quay lại sau khi thấy bạn ngồi yên.
Có nên nhìn vào mắt mèo khi chào không?
Không nên nhìn chằm chằm, vì với mèo ánh nhìn thẳng không chớp là tín hiệu thách thức. Hãy để ánh mắt hơi lệch sang bên, thêm một cái chớp mắt chậm. Nhiều mèo đáp lại bằng cái chớp chậm, một dấu hiệu thư thái.
Mèo dụi vào chân có phải là muốn được bế không?
Thường là không. Dụi vào chân là chào và để lại mùi, đôi khi là đòi ăn hay đòi chú ý. Muốn chạm thì ngồi xuống chìa tay cho mèo dụi má. Bế là chuyện khác hẳn và nhiều mèo không thích bị người lạ bế.
