Nguyên tắc CAT là ba chữ cái tóm cách tương tác với mèo: C – Choice, cho mèo quyền chọn và quyền dừng; A – Attention, để ý ngôn ngữ cơ thể của mèo suốt lúc chạm; T – Touch, chạm ở những vùng mèo thường thích, nhẹ và ngắn. Một nghiên cứu ở Anh năm 2021 cho thấy khi người được hướng dẫn theo CAT, mèo tỏ ra thân thiện hơn và ít dấu hiệu khó chịu hơn.
CAT từ đâu ra
CAT được một nhóm nhà nghiên cứu hành vi mèo ở Anh đưa ra, đứng tên đầu là Camilla Haywood, với Lauren Finka là một tác giả chính. Năm 2021, nhóm công bố kết quả thử nghiệm: người tham gia được xem hướng dẫn ngắn về CAT rồi tương tác với mèo ở một trạm cứu hộ; hành vi của mèo được ghi lại và so với khi người không được hướng dẫn. Sau hướng dẫn, mèo có nhiều hành vi thân thiện hơn — dụi, lại gần — và ít dấu hiệu xung đột, gây hấn hơn.
Điều đáng chú ý là hướng dẫn chỉ ngắn vài phút. Không cần học khoá hành vi mèo nào cả. Chỉ cần đổi cách nghĩ: mình không vuốt mèo, mình đề nghị mèo một cái vuốt, và mèo trả lời.
Đây cũng là lý do CAT hợp với quán cà phê mèo. Mỗi ngày quán tiếp những vị khách chưa từng gặp bé nào. Một quy tắc ba chữ, dán ở cửa hay dặn miệng, dễ nhớ hơn một bản nội quy dài.
C – Choice: mèo có quyền chọn
Chữ C quan trọng nhất. Nó có nghĩa là mèo được quyết định có tương tác hay không, kéo dài bao lâu, và được rời đi bất cứ lúc nào.
- Mời, đừng bắt. Chìa tay cho mèo ngửi rồi chờ. Mèo dụi vào là "có"; mèo quay đi là "không".
- Để mèo đi. Không giữ mèo trên đùi, không chặn đường mèo, không bế mèo đang muốn xuống.
- Để mèo tới. Thay vì đi tìm mèo, ngồi một chỗ dễ thấy và để mèo tới tìm bạn. Ở quán, khách ngồi yên thường được mèo ghé nhiều hơn khách đi vòng vòng.
- Tôn trọng chỗ trốn. Mèo đang ở trong hộp, trên kệ cao, trong phòng nghỉ là mèo đã chọn "không".
Phép thử "vuốt – dừng – hỏi"
Đây là cách đơn giản nhất để biến chữ C thành việc làm. Vuốt ba, bốn giây. Rồi rút tay, dừng hẳn. Nhìn mèo:
- Mèo dụi đầu vào tay, đẩy má tới, nhích sát lại: mèo muốn thêm. Vuốt một nhịp nữa rồi lại dừng.
- Mèo ngồi yên, không có động thái gì: có thể mèo chịu chứ không thích. Thôi vuốt, ngồi cạnh là được.
- Mèo quay đi, liếm lông, bỏ đi: mèo đã đủ.
Nhiều người thấy phép thử này lạ vì quen vuốt liền tay. Nhưng chính khoảng dừng là nơi mèo được nói. Không có khoảng dừng, mèo chỉ còn cách nói bằng răng hoặc bằng chân.
A – Attention: để ý suốt lúc chạm
Chữ A là đọc mèo trong khi tay đang chạm. Mèo hiếm khi cắn "bỗng dưng". Thường đã có vài tín hiệu nhỏ trước đó, chỉ là người vuốt đang nhìn điện thoại, đang nói chuyện, hay đang mải ngắm mèo xinh mà không ngắm tín hiệu.
| Bộ phận | Đang ổn | Bắt đầu đủ |
|---|---|---|
| Đuôi | Thả lỏng, dựng hay nằm yên | Chóp đuôi giật, đuôi đập xuống sàn |
| Tai | Hướng về trước, thoải mái | Xoay ngang, ép về sau |
| Da và lông lưng | Phẳng | Gợn sóng, giật từng cơn |
| Đầu | Dụi vào tay, nghiêng theo tay | Quay đầu nhìn tay bạn, cúi tránh |
| Âm thanh | Gừ gừ đều | Ngưng gừ gừ đột ngột, gầm nhỏ |
| Mặt | Mắt lim dim | Liếm mũi, mắt mở to, đồng tử giãn |
Ý nghĩa sâu hơn của từng tín hiệu này đã có trong chuyên mục ngôn ngữ cơ thể của cẩm nang nuôi mèo. Với mèo lạ, quy tắc gọn là: thấy một tín hiệu ở cột phải, rút tay. Không cần chờ tới hai, ba tín hiệu.
Chữ A còn có nghĩa là để ý trước khi chạm: mèo có đang mệt, đang ăn, đang bị khách khác vây không. Một bé vừa bị năm người vuốt liền nhau thì dù thích người đến mấy cũng đã gần ngưỡng.
T – Touch: chạm đúng chỗ, đúng lực
Chữ T là phần nhiều người nghĩ là tất cả, nhưng thật ra nó đứng sau C và A. Tóm gọn:
- Chỗ: vùng đầu — má, cằm, thái dương, gốc tai. Tránh bụng, gốc đuôi, đuôi, chân với mèo lạ. Bản đồ chi tiết có ở bài Vuốt mèo chỗ nào mèo thích.
- Lực: nhẹ, đầu ngón tay, theo chiều lông.
- Thời lượng: ngắn, xen khoảng dừng. Nhiều cái vuốt ngắn có hỏi ý tốt hơn một lần vuốt dài.
- Hướng tay: đưa tay từ phía trước, ngang tầm, không từ trên xuống, không từ phía sau lưng mèo.
Những tình huống CAT hay bị quên
Mèo nằm trên đùi
Khi mèo đã chọn nằm trên đùi bạn, nhiều người nghĩ đó là "có" cho mọi thứ. Không phải. Nằm trên đùi là chọn chỗ ấm, chứ chưa chắc là chọn được vuốt liên tục. Vẫn vuốt – dừng – hỏi như thường. Bài Mèo nằm lên đùi nói thêm.
Chụp ảnh cùng mèo
Muốn có tấm ảnh tay vuốt mèo, người ta dễ giữ mèo lại "thêm một chút". Đó là lúc chữ C bị quên. Chụp khi mèo tự dụi vào tay; mèo đi thì để mèo đi.
Trẻ em
Trẻ nhỏ khó giữ khoảng dừng. Người lớn có thể làm thay: cầm tay bé, cùng vuốt hai cái, cùng dừng, cùng nhìn mèo. Bài Đưa trẻ đi quán cà phê mèo có cách dạy cụ thể.
Mèo rất dạn
Có những bé lăn ra trước mặt mọi khách, đòi vuốt không ngừng. Bé dạn vẫn có ngưỡng. Chính vì bé dạn nên bé hay bị vuốt quá tay nhất. Vẫn để ý tín hiệu như với bé nhút nhát.
CAT trong quán: cách để nhớ
CAT đủ ngắn để quán nào cũng có thể dùng khi dặn khách, nhưng nhớ được hay không là ở chính mình. Vài cách tự nhắc:
- Trước khi đưa tay, tự hỏi: "Bé đã chọn mình chưa?"
- Trong khi vuốt, đếm thầm: ba, bốn giây là dừng.
- Khi vuốt, đặt điện thoại xuống. Một tay cầm máy, một tay vuốt là cách dễ bỏ lỡ tín hiệu nhất.
- Khi mèo đi: nói "cảm ơn bé" trong đầu, và không đi theo.
Bắt tay làm
Bảng kiểm CAT cho một lần vuốt:
- C: Mèo đã ngửi tay và dụi vào chưa? Mèo có đường đi nếu muốn không? Mình có đang giữ hay chặn mèo không?
- A: Đuôi, tai, da lưng, đầu đang nói gì? Mình có đang nhìn mèo hay nhìn chỗ khác?
- T: Tay ở vùng đầu chưa? Lực nhẹ chưa? Đã dừng sau vài giây để hỏi chưa?
- Một tín hiệu "đủ rồi" là rút tay. Mèo đi là để đi.
Câu hỏi thường gặp
Nguyên tắc CAT khi vuốt mèo là gì?
CAT là viết tắt của Choice (cho mèo quyền chọn và quyền dừng), Attention (để ý ngôn ngữ cơ thể của mèo) và Touch (chạm ở vùng mèo thích, nhẹ và ngắn). Đây là hướng dẫn do các nhà nghiên cứu hành vi mèo ở Anh đưa ra để người và mèo tương tác dễ chịu hơn.
Nguyên tắc CAT có thật sự hiệu quả không?
Một nghiên cứu công bố năm 2021 cho thấy sau khi người được hướng dẫn ngắn theo CAT, mèo có nhiều hành vi thân thiện hơn và ít dấu hiệu khó chịu, gây hấn hơn. Quy mô nghiên cứu có giới hạn, nhưng kết quả khớp với kinh nghiệm của người làm việc với mèo.
Làm sao biết mèo còn muốn được vuốt?
Dùng phép thử vuốt – dừng – hỏi: vuốt vài giây rồi rút tay. Mèo dụi đầu vào tay đòi thêm là còn muốn. Mèo ngồi yên hoặc bỏ đi là đã đủ.
Mèo nằm trên đùi có nghĩa là thích được vuốt?
Chưa chắc. Mèo có thể chọn đùi vì ấm và êm, chứ không hẳn muốn được vuốt liên tục. Vẫn nên vuốt ngắn, dừng để hỏi ý, và để mèo xuống khi muốn.
Vì sao mèo đang được vuốt lại bỏ đi?
Mèo bỏ đi là cách lịch sự nhất để nói đã đủ. Có thể bé đã được nhiều người vuốt, vùng bạn chạm không phải vùng bé thích, hoặc bé chỉ muốn nghỉ. Để mèo đi và không đuổi theo là đúng theo chữ C của CAT.
