Phần lớn mèo thích được vuốt ở vùng đầu: hai bên má, dưới cằm, và khoảng giữa mắt với gốc tai. Vùng nhiều mèo không thích là bụng, gốc đuôi, đuôi, bàn chân và chân. Với mèo lạ — mèo ở quán, mèo nhà bạn — cứ giữ tay ở vùng đầu, gãi ngắn rồi dừng, là gần như luôn đúng.
Bản đồ vuốt: vùng xanh, vùng vàng, vùng đỏ
Không có hai con mèo giống hệt nhau, nhưng các quan sát của bác sĩ thú y, nhà hành vi và cả nghiên cứu đều cho ra một bản đồ khá thống nhất. Bảng dưới là bản đồ dùng cho mèo bạn chưa quen; mèo nhà mình có thể khác, vì bạn đã biết bé.
| Vùng | Mức | Vì sao | Cách chạm |
|---|---|---|---|
| Hai bên má, khoé miệng | Xanh | Có tuyến mùi; mèo tự dụi vùng này vào đồ vật và người | Gãi nhẹ bằng đầu ngón, vuốt theo chiều lông ra sau |
| Dưới cằm | Xanh | Có tuyến mùi; vùng mèo khó tự gãi | Gãi nhẹ bằng một hai ngón |
| Thái dương, giữa mắt và tai, gốc tai | Xanh | Có tuyến mùi; vùng mèo chải lông cho nhau | Vuốt nhẹ từ đuôi mắt về gốc tai |
| Đỉnh đầu | Xanh – vàng | Phần lớn chịu, nhưng tay từ trên xuống dễ làm mèo giật mình | Đưa tay từ phía trước, vuốt về sau |
| Cổ, vai, dọc lưng | Vàng | Nhiều mèo thích, nhưng vuốt dài dọc lưng dễ quá kích thích | Vuốt ngắn, vài lần rồi quay về đầu |
| Gốc đuôi | Vàng – đỏ | Có con rất thích, có con rất ghét; mèo lạ khó đoán | Tránh với mèo lạ |
| Bụng | Đỏ | Vùng dễ tổn thương; mèo phơi bụng không phải mời xoa | Không chạm |
| Đuôi, chân, bàn chân, râu | Đỏ | Nhạy cảm, mèo cần chúng để giữ thăng bằng và cảm nhận | Không cầm, không kéo |
Nghiên cứu nói gì về chỗ vuốt
Bản đồ trên có nền khoa học. Năm 2015, nhóm của Sarah Ellis (Anh) công bố trên tạp chí Applied Animal Behaviour Science một nghiên cứu về phản ứng của mèo khi được vuốt ở các vùng cơ thể khác nhau. Nhóm ghi lại hành vi của mèo — dụi, gừ gừ, chớp mắt, nhắm mắt so với quất đuôi, xoay tai, liếm mũi, quay đầu đi, cắn — khi được vuốt ở nhiều vùng khác nhau, trong đó có vùng thái dương, vùng quanh miệng (má) và vùng gốc đuôi.
Kết quả chính: vuốt ở vùng thái dương và má nhận nhiều phản ứng tích cực hơn, còn vùng gốc đuôi nhận nhiều phản ứng tiêu cực hơn. Nghiên cứu có quy mô nhỏ, mèo là mèo nhà ở Anh, nên nên đọc như một xu hướng chứ không phải luật. Nhưng xu hướng đó khớp với kinh nghiệm của rất nhiều người làm việc với mèo hằng ngày.
Vì sao vùng đầu dễ chịu? Một giải thích phổ biến: đó là các vùng có tuyến mùi mà mèo dùng để "ký tên" lên mọi thứ, và cũng là vùng mèo chải lông cho nhau khi là bạn thân. Khi bạn gãi má, bạn đang làm đúng điều một con mèo bạn sẽ làm. Còn gốc đuôi và bụng thì khác: trong quan hệ giữa mèo với mèo, chạm vào những chỗ đó ít mang nghĩa thân thiện.
Cách vuốt vùng đầu cho đúng
Má và khoé miệng
Dùng đầu ngón trỏ hoặc mu ngón tay gãi nhẹ từ khoé miệng ra sau, về phía tai. Nhiều mèo sẽ tự nghiêng đầu, ép má vào tay bạn — dấu hiệu rõ nhất là bạn đang đúng chỗ. Có con dụi mạnh đến mức răng nanh chạm vào ngón tay; đó là dụi, không phải cắn.
Dưới cằm
Gãi nhẹ bằng một hai ngón, đi theo đường cằm ra sau. Mèo thích thường ngẩng cằm lên, nhắm mắt. Đừng gãi xuống cổ họng quá sâu, có con không thích bị chạm vào cổ.
Thái dương và gốc tai
Vuốt từ đuôi mắt về phía gốc tai, rất nhẹ. Vùng ngay sau tai cũng thường dễ chịu. Không chọc ngón vào trong tai, không gập tai.
Lực và nhịp
Nhẹ hơn bạn nghĩ. Một con mèo nặng ba, bốn ký; tay người nặng hơn nhiều. Vuốt chậm, theo chiều lông, không vỗ, không xoa ngược. Gãi vài giây, rồi dừng, để mèo tự dụi tiếp nếu muốn — đây chính là phần "hỏi ý" của nguyên tắc CAT, có bài riêng trong chuyên mục.
Vùng nên tránh và vì sao
Bụng
Một con mèo nằm ngửa phơi bụng ở quán trông như đang mời. Thực ra đó thường là tư thế thư giãn, tin tưởng, không phải lời mời xoa bụng. Đưa tay vào bụng, nhiều con phản xạ ôm lấy tay bằng chân trước, đạp bằng chân sau và cắn — bản năng tự vệ của vùng chứa nội tạng. Mèo nhà bạn có thể là ngoại lệ thích xoa bụng; mèo lạ thì đừng thử.
Gốc đuôi
Có những bé mèo nhổm mông lên khi được gãi gốc đuôi, trông rất thích. Nhưng đây cũng là vùng mà nghiên cứu ghi nhận nhiều phản ứng tiêu cực nhất, và là vùng dễ quá kích thích. Với mèo lạ, bạn không biết bé thuộc nhóm nào. Nếu mèo tự dí gốc đuôi vào tay, chủ nhà hay nhân viên quán bảo bé thích, thì gãi nhẹ và ngắn.
Đuôi, chân, bàn chân
Đuôi giúp mèo giữ thăng bằng và nói chuyện; bàn chân nhạy cảm với rung động. Nhiều mèo ghét bị cầm chân, kể cả mèo rất hiền. Không kéo đuôi, không nắm chân để "bắt tay", không bóp đệm thịt để xem móng.
Râu
Râu mèo là cơ quan cảm giác. Vuốt má thì đi theo chiều râu, không bẻ, không kéo, không cắt râu mèo để "cho gọn" trong ảnh.
Đọc mèo trong lúc vuốt
Bản đồ chỉ là điểm xuất phát. Mèo trước mặt bạn mới là người quyết định. Hai nhóm tín hiệu cần để ý:
- Đang thích: dụi tới, nghiêng đầu ép vào tay, gừ gừ, mắt lim dim, đuôi thả lỏng, khi bạn dừng thì mèo đẩy đầu vào tay đòi thêm.
- Đủ rồi: chóp đuôi giật, da lưng gợn, tai xoay ngang, quay đầu nhìn tay bạn, ngừng gừ gừ, liếm môi, rụt người, bỏ đi.
Thấy dấu hiệu "đủ rồi" thì rút tay ngay, không cần "một cái cuối". Chuyện mèo đang được vuốt bỗng cắn — và ngưỡng chịu vuốt khác nhau giữa từng con — đã có bài riêng trong cẩm nang nuôi mèo; ở đây chỉ cần nhớ: với mèo lạ, vuốt ít còn hơn vuốt quá.
Vuốt mèo ở quán và ở nhà bạn
Ở quán cà phê mèo, mỗi bé có thể được hàng chục bàn tay chạm vào trong ngày. Một vùng dễ chịu, bị vuốt liên tục bởi nhiều người, vẫn có thể thành khó chịu. Vài điều nên làm:
- Rửa tay hoặc sát khuẩn khi vào quán; nhiều quán yêu cầu việc này. Tay sạch, không mùi đồ ăn, mèo cũng ít ngửi rồi liếm cắn tay hơn.
- Vuốt bé đang tự tìm tới bạn, không vươn sang vuốt bé đang nằm cạnh khách khác.
- Nếu một bé đang được nhiều người vây quanh, đừng thêm một bàn tay nữa.
- Hỏi nhân viên: quán thường biết bé nào thích gãi cằm, bé nào ghét bị chạm lưng.
Ở nhà bạn bè, hỏi chủ nhà trước: "Bé có thích được vuốt không, chỗ nào bé không cho?" Chủ nuôi thường biết rất rõ, và hỏi như vậy cũng là phép lịch sự với họ.
Bắt tay làm
- Chỉ vuốt sau khi mèo đã ngửi tay và dụi vào (xem bài Chào một bé mèo lạ).
- Bắt đầu ở má hoặc cằm. Gãi ba, bốn giây rồi dừng.
- Mèo dụi tiếp: vuốt thêm một nhịp ngắn. Mèo không dụi: thế là đủ.
- Không chạm bụng, đuôi, chân, râu của mèo lạ.
- Thấy chóp đuôi giật hay tai xoay ngang: rút tay ngay.
- Rửa tay sau khi vuốt mèo, trước khi ăn uống.
Câu hỏi thường gặp
Vuốt mèo chỗ nào mèo thích nhất?
Phần lớn mèo thích được gãi ở hai bên má, dưới cằm và vùng từ đuôi mắt tới gốc tai. Đây là những vùng có tuyến mùi, cũng là vùng mèo chải lông cho nhau. Một nghiên cứu năm 2015 ở Anh ghi nhận mèo phản ứng tích cực hơn khi được vuốt ở vùng thái dương và má.
Vì sao mèo không thích bị xoa bụng?
Bụng là vùng chứa nội tạng, mèo bảo vệ rất kỹ. Mèo nằm ngửa phơi bụng thường là đang thư giãn và tin tưởng, không phải mời bạn xoa. Chạm vào bụng, nhiều mèo phản xạ ôm tay, đạp và cắn.
Có nên gãi gốc đuôi cho mèo không?
Tuỳ con. Một số mèo rất thích và nhổm mông lên, nhưng đây cũng là vùng dễ làm mèo khó chịu nhất. Với mèo lạ ở quán hay nhà bạn, tốt nhất là tránh, trừ khi chủ nuôi hoặc nhân viên bảo bé thích.
Vuốt mèo bao lâu là đủ?
Với mèo lạ, vuốt vài giây rồi dừng để xem mèo có dụi tiếp không. Mèo đòi thêm thì vuốt thêm một nhịp ngắn. Thấy đuôi giật, tai xoay ngang hay mèo quay đầu nhìn tay thì dừng ngay.
Có nên chạm vào râu mèo không?
Không nên kéo hay bẻ râu. Râu là cơ quan cảm giác giúp mèo đo khoảng cách và cảm nhận xung quanh. Khi gãi má, hãy vuốt theo chiều râu và tuyệt đối không cắt râu mèo.
