Với mèo lạ — mèo ở quán, mèo nhà bạn — câu trả lời ngắn là: thường không nên bế, trừ khi chủ nuôi hay nhân viên cho phép và mèo tỏ ra thoải mái. Khi cần bế, đỡ mèo bằng hai tay: một tay dưới ngực, sau hai chân trước; một tay đỡ mông và chân sau; giữ mèo sát người. Không túm gáy, không xách nách để chân mèo lủng lẳng, không ôm ngửa như em bé.
Vì sao nhiều mèo không thích bị bế
Bị nhấc khỏi mặt đất là mất quyền kiểm soát hoàn toàn. Mèo không còn chạy được, không còn trốn được, chân không chạm đất để biết mình đang ở đâu. Với một loài sống nhờ khả năng thoát thân nhanh, đó là cảm giác khó chịu dù người bế hiền đến mấy.
Trong tự nhiên, mèo trưởng thành gần như không bao giờ bị nhấc lên, trừ khi bị kẻ săn mồi bắt. Mèo mẹ có ngậm gáy tha con, nhưng chỉ khi mèo con còn rất nhỏ. Vì thế "thích được bế" là thứ mèo học được qua trải nghiệm tốt với người, nhất là trong giai đoạn còn nhỏ. Có con học rất tốt, đòi bế suốt. Có con không bao giờ quen. Cả hai đều bình thường.
Ở quán cà phê mèo, nhiều nơi cấm khách bế mèo. Không phải vì quán khó tính, mà vì một bé bị bế bởi vài chục người lạ mỗi ngày sẽ nhanh chóng học cách trốn khách — và vì mèo vùng vẫy rơi từ tay người lớn đứng thẳng có thể bị thương.
Khi nào đừng bế
- Quán không cho phép. Đây là điều đầu tiên. Nội quy của quán có lý do của nó.
- Chủ nhà chưa nói được. Mèo nhà bạn bè: hỏi trước, đừng tự bế "cho thân".
- Mèo đang ngủ, đang ăn, đang ở chỗ trốn. Bị bế khi đang ngủ là kiểu bất ngờ mèo ghét nhất.
- Mèo có dấu hiệu không muốn. Tai ép, đuôi quất, người cứng, lùi lại, rít — đừng thử.
- Mèo già, mèo có vấn đề khớp. Đỡ sai chỗ có thể làm đau. Nhiều mèo già bị viêm khớp mà chủ không biết.
- Mèo đang mang thai hoặc mèo con còn nhỏ. Để chủ nuôi hay nhân viên lo.
- Mèo ngoài đường, mèo cộng đồng. Không biết tình trạng sức khoẻ, tiêm phòng, tính nết. Không bế.
- Bạn đang đứng ở chỗ cao, cầu thang, gần cửa mở. Mèo vùng ra có thể ngã hoặc chạy mất.
Cách bế đỡ đúng, từng bước
Chỉ làm khi mèo đã quen bạn, đang thư thái, và chủ nuôi đồng ý.
- Báo trước. Chào, vuốt má vài cái để mèo biết bạn ở đó. Không nhấc mèo đang quay lưng lại không biết gì.
- Hạ thấp người. Ngồi xổm ngang mèo, không cúi từ trên cao xuống.
- Tay thứ nhất dưới ngực. Luồn bàn tay dưới ngực, ngay sau hai chân trước. Không bóp nách, không kẹp chân trước giữa các ngón.
- Tay thứ hai dưới mông. Đỡ trọn mông và hai chân sau. Đây là tay chịu phần lớn trọng lượng.
- Nhấc chậm, kéo sát người. Nhấc lên và đưa mèo áp vào ngực hoặc hông bạn, để mèo có chỗ tựa. Mèo thấy chắc chắn hơn nhiều khi tựa vào thân người so với lơ lửng giữa hai tay.
- Bế ngắn. Vài chục giây là đủ cho mèo lạ. Bế lâu không làm mèo thân hơn.
- Thả xuống đúng cách. Hạ người xuống, để bốn chân mèo chạm sàn trước rồi mới buông tay. Không thả từ độ cao, kể cả "chỉ nửa mét".
Những kiểu bế nên tránh
| Kiểu bế | Vì sao không nên | Thay bằng |
|---|---|---|
| Túm gáy nhấc lên | Mèo trưởng thành nặng, gáy không phải chỗ chịu lực; gây sợ và đau. Các hướng dẫn chuyên môn về xử lý mèo thân thiện (AAFP, ISFM) khuyên không túm gáy | Đỡ ngực và mông bằng hai tay |
| Xách hai nách, chân lủng lẳng | Toàn bộ trọng lượng dồn lên vai và ngực, mèo thấy treo lơ lửng | Luôn có một tay đỡ mông |
| Ôm ngửa như em bé | Phơi bụng, mất tư thế, nhiều mèo hoảng | Bế thẳng, lưng mèo hướng lên |
| Ôm chặt khi mèo vùng | Mèo càng vùng, dễ cào cắn và dễ ngã | Hạ người xuống, thả mèo ra |
| Nhấc khi đang ngủ | Bất ngờ, mèo phản xạ tự vệ | Chờ mèo thức và tự tới |
| Bế lên để chụp ảnh, đưa qua tay người khác | Chuyền tay làm mèo căng thẳng gấp bội | Chụp mèo khi mèo ở yên dưới sàn hay trên kệ |
Vì sao chuyện túm gáy cần nói riêng
Ở Việt Nam, xách gáy mèo là động tác rất quen, nhiều người nghĩ "mèo mẹ cũng tha con thế mà". Nhưng mèo mẹ chỉ tha con khi mèo con còn vài tuần tuổi, nặng vài trăm gam. Một con mèo trưởng thành nặng gấp mười lần, và cũng không còn phản xạ thả lỏng như mèo con. Có mèo im lặng khi bị túm gáy — không phải vì dễ chịu, mà vì sợ đến đờ người. Đừng nhầm im lặng với đồng ý.
Đọc mèo khi đang bế
Mèo thoải mái trong tay sẽ thả lỏng người, có khi gừ gừ, dụi đầu vào vai hay cằm bạn, chân trước tì nhẹ lên tay hoặc vai. Mèo không thoải mái thì:
- Người cứng đờ, chân duỗi thẳng tìm chỗ đạp.
- Đuôi quất, tai xoay ngang hoặc ép.
- Vặn mình, đẩy tay bạn ra, rướn về phía sàn.
- Kêu gầm nhỏ, rít.
Thấy những dấu hiệu này, hạ người xuống ngay và thả mèo. Cố giữ thêm vài giây là lúc vết cào xuất hiện. Nếu chẳng may bị cào hay cắn, xem bài Bị mèo cào, cắn trong cùng chuyên mục.
Khi mèo tự đòi bế, tự trèo lên vai
Có những bé ở quán hay nhà bạn bè đứng hai chân sau, bám vào chân bạn, hay nhảy phắt lên vai khi bạn đang ngồi. Đây là bé tự chọn, nên khác với việc bạn nhấc bé lên. Dù vậy, vẫn nên cẩn thận:
- Mèo trên vai cần chỗ bám; móng có thể bấu vào da qua lớp áo mỏng. Ngồi yên, đừng đứng dậy đi lại khi mèo đang ở trên vai.
- Muốn mèo xuống, cúi người cho vai thấp gần ghế hay sàn để mèo tự nhảy, thay vì gỡ mèo ra.
- Ở quán cấm bế, hỏi nhân viên nên làm gì khi bé tự trèo lên người; mỗi quán có cách riêng.
Có ngoại lệ: lúc nào phải bế
Đôi khi người lớn bắt buộc phải bế: mèo chạy ra gần cửa, mèo kẹt ở chỗ nguy hiểm, cần đưa mèo vào lồng đi khám. Ở quán, việc này là của nhân viên. Ở nhà bạn, là của chủ nuôi. Nhiều người chăm mèo dùng một chiếc khăn lớn quấn nhẹ quanh mèo để mèo thấy được "ôm" và không cào được — nhưng đó là việc của người quen bé, không phải của khách.
Bắt tay làm
- Hỏi trước: quán có cho bế không, chủ nhà có cho bế không.
- Chỉ bế mèo đang thức, đã chào bạn, đang thư thái.
- Ngồi xuống trước khi bế. Một tay dưới ngực, một tay dưới mông, kéo sát người.
- Bế ngắn. Thả bằng cách hạ người, chân mèo chạm sàn trước.
- Không túm gáy, không xách nách, không ôm ngửa, không chuyền tay.
- Mèo vùng: thả ra ngay, không ghì lại.
Câu hỏi thường gặp
Bế mèo thế nào cho đúng?
Ngồi xuống ngang mèo, luồn một tay dưới ngực sau hai chân trước, tay kia đỡ trọn mông và chân sau. Nhấc chậm và giữ mèo áp sát vào người để mèo có chỗ tựa. Thả xuống bằng cách hạ người cho chân mèo chạm sàn trước.
Túm gáy mèo có sao không?
Không nên túm gáy để nhấc mèo trưởng thành. Mèo mẹ chỉ tha con khi mèo con còn rất nhỏ; mèo lớn nặng hơn nhiều và bị túm gáy thường sợ, đau. Các hướng dẫn chuyên môn về xử lý mèo thân thiện cũng khuyên tránh cách này.
Vì sao mèo không thích bị bế?
Bị nhấc lên khiến mèo mất quyền kiểm soát và không còn đường chạy. Thích được bế là điều mèo học qua trải nghiệm tốt với người, nên có con thích, có con không bao giờ quen. Mèo không thích bế không có nghĩa là mèo không thân người.
Ở quán cà phê mèo có được bế mèo không?
Tuỳ quán, nhưng nhiều quán không cho khách bế mèo. Lý do là mèo bị nhiều người lạ bế sẽ căng thẳng và dễ ngã khi vùng vẫy. Hãy hỏi nhân viên và làm theo nội quy.
Mèo vùng vẫy khi đang bế thì làm gì?
Hạ người xuống và thả mèo ra ngay, đừng ghì chặt. Ghì lại chỉ làm mèo hoảng hơn và dễ cào cắn. Lần sau hãy để ý dấu hiệu sớm như người cứng, đuôi quất, tai ép để dừng trước.
