Sợ mèo: vì sao có người sợ mèo và cách làm quen với mèo từ từ

Sợ mèo là nỗi sợ có thật, không hiếm, và thường bắt nguồn từ một trải nghiệm xấu (bị cào, bị mèo nhảy bổ vào lúc nhỏ), từ việc thấy người thân sợ, hoặc từ chính những cử động khó đoán của mèo. Nếu chỉ hơi ngại, bạn có thể làm quen từ từ theo từng bậc, có người tin cậy đi cùng, không bao giờ bị ép. Nếu nỗi sợ khiến bạn hoảng loạn, tim đập mạnh, khó thở, hoặc phải né tránh nhiều nơi trong đời sống, nên gặp chuyên gia tâm lý.

Sợ, không thích, hay dị ứng

Ba chuyện này hay bị gộp làm một, nhưng khác nhau:

Nỗi sợ mèo ở mức nặng có tên gọi riêng trong tiếng Anh là ailurophobia, thuộc nhóm ám ảnh sợ đặc hiệu — loại ám ảnh sợ gắn với một con vật, một tình huống cụ thể. Dị ứng mèo thì là chuyện hoàn toàn khác, đã có bài riêng trong cẩm nang nuôi mèo. Bài này nói về nỗi sợ.

Vì sao có người sợ mèo

Một trải nghiệm xấu

Bị mèo cào khi còn nhỏ, bị một con mèo hoảng nhảy bổ vào người, bị mèo rít ngay mặt. Một lần là đủ để não ghi nhớ "mèo = nguy hiểm", nhất là khi chuyện xảy ra lúc ta còn nhỏ và không hiểu chuyện gì đang diễn ra.

Học từ người khác

Trẻ lớn lên bên người lớn sợ mèo thường học theo nỗi sợ đó mà không cần tự mình gặp chuyện. Lời dọa "mèo cào mù mắt", chuyện ma có mèo đen, hay những niềm tin dân gian về mèo cũng góp phần.

Cách mèo cử động

Đây là lý do nhiều người sợ mèo hơn sợ chó dù chó to hơn. Mèo di chuyển im lặng, nhảy bất ngờ lên cao, xuất hiện từ chỗ không ngờ. Ánh mắt mèo nhìn chằm chằm khó đọc. Tiếng rít và tư thế xù lông trông đáng sợ. Với não người, những thứ khó đoán thường đáng sợ hơn những thứ to.

Không rõ nguyên nhân

Có người không nhớ được lý do nào. Điều đó cũng bình thường; nỗi sợ không cần lý do "hợp lý" mới là thật.

Làm quen từ từ: cái thang từng bậc

Cách làm quen với nỗi sợ mà các nhà tâm lý thường dùng dựa trên một nguyên tắc: tiếp xúc với thứ mình sợ từng chút một, theo nhịp của mình, ở lại ở mỗi bậc cho đến khi cảm giác lo dịu xuống rồi mới lên bậc tiếp. Không nhảy cóc, không bị ép.

Dưới đây là một cái thang mẫu. Bạn có thể bỏ bậc, thêm bậc, đi chậm hơn — đó là thang của bạn.

1. Ảnh mèo đang ngủ, đang nằm yên. Xem vài phút mỗi ngày.
2. Video mèo đang làm việc bình thường: ăn, chải lông, ngủ. Tránh video mèo nhảy bổ hay xù lông.
3. Đọc về ngôn ngữ cơ thể mèo. Hiểu mèo "nói" gì làm mèo bớt khó đoán, bớt khó đoán là bớt sợ.
4. Nhìn mèo thật qua cửa kính: một quán mèo có vách kính nhìn từ ngoài vào, hoặc mèo nhà hàng xóm qua cửa sổ.
5. Ngồi trong phòng có mèo, ở xa. Ngồi gần lối ra, có bạn đi cùng, mèo ở đầu bên kia phòng.
6. Ngồi gần hơn một con mèo điềm tĩnh, đang ngủ. Chỉ nhìn.
7. Để mèo đi ngang qua mà không làm gì.
8. Chìa một ngón tay cho một bé mèo hiền ngửi, theo đúng cách ở bài Chào một bé mèo lạ.
9. Vuốt má một bé mèo quen người, ngắn, có người bên cạnh.

Ở mỗi bậc, để ý cơ thể mình: thở chậm, thả lỏng vai. Khi cảm giác lo đã dịu đi rõ rệt ở một bậc, lần sau mới thử bậc kế. Lùi một bậc cũng không sao.

Đi quán mèo, đến nhà có mèo khi còn sợ

Quán mèo có thể là nơi tốt để làm quen, vì mèo ở đó thường quen người và có nhân viên ở cạnh. Nhưng cũng có thể quá sức nếu quán đông, mèo chạy nhảy nhiều. Vài cách làm cho dễ hơn:

• Chọn giờ vắng, buổi sáng ngày thường.
• Nói với nhân viên rằng bạn đang tập bớt sợ mèo. Họ có thể chỉ bạn chỗ ngồi yên, giới thiệu bé hiền, và để ý giúp.
• Ngồi gần cửa, biết lối ra luôn ở đó giúp bạn yên tâm hơn.
• Ngồi ghế thay vì ngồi sàn, đặt túi hay áo khoác lên đùi để mèo không trèo lên bất ngờ.
• Mặc quần dài, áo dài tay, nếu điều đó giúp bạn thấy an toàn hơn.
• Đi cùng một người bạn bình tĩnh, người không trêu, không đặt mèo lên người bạn.
• Đặt mục tiêu nhỏ: "hôm nay ngồi mười lăm phút", không phải "hôm nay phải vuốt được mèo".

Đến nhà người quen có mèo

Bạn hoàn toàn có thể nói thật với chủ nhà: "Mình hơi sợ mèo, nhờ bạn để ý giúp." Phần lớn người nuôi mèo hiểu và sẵn lòng cho mèo ở phòng khác một lúc, hoặc ít nhất ngồi gần để mèo không nhảy lên người bạn. Nói trước bao giờ cũng dễ hơn hoảng hốt giữa chừng. Bài Đến nhà bạn có mèo có thêm vài điều lịch sự cho cả hai phía.

Khi bạn là người đi cùng

Nếu bạn yêu mèo và đi cùng một người sợ mèo, phần của bạn rất quan trọng:

• Không trêu, không dọa, không "thử" bằng cách đặt mèo lại gần.
• Không bế mèo lên đưa tới trước mặt người sợ.
• Không nói "có gì đâu mà sợ". Nỗi sợ không mất đi vì bị chê.
• Kể cho bạn nghe điều mèo đang làm: "bé đang ngủ, bé không để ý mình đâu". Biết trước giúp bớt giật mình.
• Sẵn sàng ra về khi bạn muốn.

Khi nào nên gặp chuyên gia

Làm quen từng bậc như trên hợp với nỗi sợ ở mức vừa. Nên tìm gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ chuyên khoa tâm thần nếu:

• Chỉ nghĩ tới hay nhìn thấy ảnh mèo đã làm bạn hoảng loạn, tim đập mạnh, khó thở.
• Bạn phải đổi đường đi, tránh nhà bạn bè, bỏ dở việc vì sợ gặp mèo.
• Nỗi sợ kéo dài và ảnh hưởng tới giấc ngủ, công việc, quan hệ.
• Bạn đã thử làm quen từ từ mà không tiến triển.

Ám ảnh sợ đặc hiệu là nhóm vấn đề mà các liệu pháp tâm lý có hướng dẫn rõ ràng và thường cho kết quả tốt khi có người được đào tạo đồng hành. Tìm giúp đỡ không phải là phóng đại chuyện nhỏ.

Bắt tay làm

• Phân biệt: mình sợ, không thích, hay dị ứng?
• Viết cái thang của riêng mình, từ bậc dễ nhất.
• Mỗi lần chỉ một bậc, ở lại tới khi bớt lo, thở chậm.
• Chọn người đi cùng bình tĩnh, không trêu.
• Ở quán: giờ vắng, ngồi gần cửa, ngồi ghế, báo nhân viên.
• Sợ đến hoảng loạn hoặc ảnh hưởng đời sống: gặp chuyên gia tâm lý.