Mèo đực và mèo cái có khác nhau về hành vi, nhưng phần lớn khác biệt rõ rệt đến từ hormone sinh dục và gần như mờ đi sau khi triệt sản; giữa hai con mèo đã triệt sản, giới tính nói rất ít về tính nết so với cá tính riêng. Tuổi thì khác: mèo con ham chơi, tò mò, mèo trưởng thành ổn định hơn, mèo già ngủ nhiều, chậm hơn và có thể dè dặt hơn — nhiều thay đổi ở tuổi già liên quan tới sức khoẻ chứ không phải "đổi tính".
Câu hỏi hay gặp ở quán mèo
"Bé đực hay bé cái hiền hơn?", "Mèo cái có chảnh hơn không?", "Mèo già có khó gần không?" — khách quán mèo và người định nuôi mèo hỏi những câu này rất nhiều. Trên mạng có vô số câu trả lời chắc nịch kiểu "mèo đực tình cảm hơn, mèo cái độc lập hơn". Thực tế, nghiên cứu cho kết quả không rõ ràng như vậy, và lý do nằm ở một chữ: triệt sản.
Đực và cái chưa triệt sản: khác nhau thật
Ở mèo chưa triệt sản, hormone sinh dục tạo ra những khác biệt hành vi rõ, đã được ghi nhận từ lâu:
| Hành vi | Mèo đực chưa triệt sản | Mèo cái chưa triệt sản |
|---|---|---|
| Đi lang thang | Đi xa, phạm vi rộng, nhất là mùa động dục | Phạm vi hẹp hơn, đi xa hơn khi động dục |
| Đánh dấu lãnh thổ | Xịt nước tiểu mùi nồng, thường xuyên | Có thể xịt, ít hơn, hay xảy ra khi động dục |
| Đánh nhau | Đánh nhau với mèo đực khác, hay bị thương | Ít hơn, thường để bảo vệ con |
| Kêu gào, bồn chồn | Khi ngửi thấy mèo cái động dục | Theo chu kỳ động dục, kêu to, lăn lộn, đòi ra ngoài |
Những khác biệt này làm mèo chưa triệt sản gần như không thể sống ở quán: mèo đực đánh dấu khắp nơi và đánh nhau, mèo cái động dục kêu suốt và có thể mang thai ngay trong quán. Vì vậy quán mèo có trách nhiệm hầu như đều triệt sản toàn đàn. Chuyện triệt sản — lợi ích, thời điểm — đã có ở các tài liệu về sức khoẻ và cứu hộ.
Đực và cái đã triệt sản: khác biệt nhỏ hơn nhiều
Sau triệt sản, các hành vi gắn với hormone sinh dục giảm mạnh. Những khảo sát hành vi ở mèo đã triệt sản cho kết quả khá lẫn lộn:
- Một số khảo sát chủ nuôi ghi nhận mèo đực đã triệt sản được mô tả là thân thiện, dễ gần hơn một chút; số khác không thấy khác biệt rõ.
- Một số nghiên cứu thấy mèo đực có xu hướng hoạt động, ham chơi hơn chút; một số khác thấy khác biệt chủ yếu nằm ở tuổi, không ở giới.
- Khi có khác biệt theo giới, nó thường nhỏ hơn nhiều so với khác biệt giữa các cá thể cùng giới.
Tức là nếu bạn gặp hai bé đã triệt sản, một đực một cái, việc biết giới tính gần như không giúp bạn đoán bé nào dễ gần hơn. Nhìn bé thì đoán được nhiều hơn.
Tuổi triệt sản có ảnh hưởng không
Có ý kiến cho rằng mèo đực triệt sản muộn, sau khi đã quen đánh dấu và đánh nhau, có thể giữ lại một phần thói quen. Điều này hợp lý vì hành vi đã thành nếp không hoàn toàn phụ thuộc hormone nữa, nhưng mức độ thay đổi theo từng con. Thời điểm triệt sản phù hợp là việc của bác sĩ thú y.
Mèo con: tò mò, ham chơi, dễ thay đổi
Mèo con, từ vài tháng đến khoảng một tuổi, có những nét chung:
- Ham chơi rất nhiều, nhất là chơi kiểu săn: rình, vồ, cắn đùa.
- Tò mò, dạn với cái mới hơn chính nó khi trưởng thành.
- Năng lượng lên xuống thất thường: chơi hăng rồi lăn ra ngủ.
- Tính nết còn đang định hình, nên ấn tượng về một bé mèo con có thể đổi khá nhiều khi bé lớn.
Điều cuối rất quan trọng với người chọn mèo con vì tính nết. Một bé mèo con dạn dĩ có thể thành mèo trưởng thành điềm tĩnh; một bé mèo con rụt rè trong ổ có thể tự tin hơn khi về nhà mới. Nếu muốn chắc tính nết, chọn mèo trưởng thành sẽ dễ đoán hơn. Chuyện mèo con ở quán đã có ở mục phúc lợi.
Mèo trưởng thành: giai đoạn ổn định nhất
Từ khoảng một hai tuổi đến tuổi trung niên, tính nết mèo tương đối ổn định. Các nghiên cứu dài hạn về tính cách mèo, dù chưa nhiều, cho thấy những nét như độ bạo dạn với người lạ, độ thân với người giữ khá đều qua nhiều năm ở cùng một con. Mức hoạt động thường giảm dần theo tuổi — nhiều khảo sát lớn, như dự án ở Phần Lan, ghi nhận mèo lớn tuổi hơn ít hoạt động, ít chơi hơn.
Đây là lý do nhiều quán mèo thích đàn gồm phần lớn mèo trưởng thành: tính nết đã rõ, dễ ghép với khách, dễ biết bé nào hợp quán.
Mèo già: chậm hơn, nhưng không "khó tính" hơn
Khi mèo vào tuổi già, khách hay nói "bé già nên khó tính". Phần lớn những gì trông như đổi tính ở mèo già có nguyên nhân cụ thể:
| Điều người ta thấy | Lý do có thể |
|---|---|
| Bé cáu khi bị vuốt lưng, hông | Đau khớp, viêm khớp — rất phổ biến ở mèo già và khó nhận ra |
| Bé giật mình mạnh khi bị chạm | Mắt, tai kém đi; bé không thấy, không nghe người tới gần |
| Bé ít chơi, ít lên kệ cao | Khớp đau, cơ yếu |
| Bé kêu nhiều về đêm, bồn chồn | Thay đổi nhận thức của tuổi già, bệnh nội tiết, tăng huyết áp |
| Bé quấn người hơn | Nhiều mèo già tìm hơi ấm và sự gần gũi nhiều hơn |
Cách chăm mèo già ở nhà đã có ở cẩm nang nuôi mèo. Ở quán, điều cần nhớ là nếu một bé già đổi tính, bước đầu tiên luôn là bác sĩ thú y. Và với khách, cách cư xử với bé già khác chút: tiến lại từ phía trước để bé thấy, nói nhỏ trước khi chạm, tránh vuốt lưng hông nếu bé có dấu hiệu khó chịu.
Nhiều bé già lại là những "nhân viên" hiền nhất quán: điềm tĩnh, không đòi hỏi, chịu nằm cạnh người lạ hàng giờ. Kế hoạch cho bé nghỉ hưu đúng lúc có ở mục phúc lợi.
Tuổi và giới tính cho ta một xu hướng mờ. Cá tính của bé và tình trạng sức khoẻ của bé cho ta câu trả lời rõ.
Bắt tay làm
Cho người đang chọn một bé mèo, hoặc quán đang chọn mèo:
- Đừng chọn theo giới tính để mong một tính nết; với mèo đã triệt sản, giới tính nói rất ít.
- Muốn chắc tính nết, ưu tiên mèo trưởng thành có tính đã rõ hơn là mèo con.
- Với mèo già, hỏi về sức khoẻ: khớp, răng, mắt, tai, thận. Một bé già khoẻ, điềm tĩnh có thể là bạn đồng hành tuyệt vời.
- Quan sát bé ít nhất hai lần, ở hai thời điểm khác nhau trong ngày.
Cho khách quán mèo: lần tới, đừng hỏi "bé này đực hay cái" trước tiên. Hãy hỏi "bé này thích gì". Câu trả lời sẽ giúp bạn nhiều hơn.
Câu hỏi thường gặp
Mèo đực hay mèo cái hiền hơn?
Ở mèo đã triệt sản, khác biệt giữa đực và cái nhỏ hơn nhiều so với khác biệt giữa từng cá thể, và các nghiên cứu không cho kết quả thống nhất. Vì vậy không nên chọn mèo theo giới tính để mong một tính nết; hãy nhìn chính bé mèo đó.
Mèo đực có tình cảm hơn mèo cái không?
Một số khảo sát chủ nuôi thấy mèo đực đã triệt sản được mô tả là dễ gần hơn một chút, nhưng số khác không thấy khác biệt. Khác biệt nếu có là nhỏ, và nhiều mèo cái rất tình cảm, nhiều mèo đực rất độc lập.
Triệt sản có làm mèo đổi tính không?
Triệt sản làm giảm mạnh các hành vi gắn với hormone sinh dục như đi lang thang, đánh dấu bằng nước tiểu, đánh nhau, kêu gào khi động dục. Còn những nét như độ bạo dạn hay độ thân với người thì chủ yếu do cá tính và trải nghiệm.
Mèo già có khó tính hơn không?
Mèo già thường không khó tính hơn mà hay bị đau khớp, kém mắt kém tai, nên dễ cáu hoặc giật mình khi bị chạm bất ngờ. Nhiều bé già lại rất điềm tĩnh và quấn người. Nếu một bé già đổi tính, nên đưa đi bác sĩ thú y.
Nên chọn mèo con hay mèo trưởng thành nếu muốn biết trước tính nết?
Mèo trưởng thành dễ đoán hơn vì tính nết đã tương đối ổn định. Tính nết mèo con còn đang định hình và có thể thay đổi khá nhiều khi bé lớn.
