Bị mèo cào hay cắn, việc đầu tiên là rửa vết thương ngay bằng xà phòng dưới vòi nước chảy, rửa kỹ và lâu (Tổ chức Y tế Thế giới khuyên khoảng 15 phút với vết thương do động vật), rồi sát khuẩn và che bằng gạc sạch. Vết cắn thủng da, vết cào sâu, chảy máu nhiều, ở tay, mặt hay gần khớp, hoặc vài ngày sau sưng đỏ, đau tăng, sốt — đi cơ sở y tế. Việc có cần tiêm phòng dại hay không do cơ sở y tế hoặc trung tâm tiêm chủng tư vấn, kể cả khi mèo là mèo quán hay mèo nhà bạn đã tiêm.
Cào và cắn khác nhau thế nào
Hai loại vết thương này nghe giống nhau, nhưng mức rủi ro khác.
| Vết cào | Vết cắn | |
|---|---|---|
| Trông thế nào | Vệt dài, nông, thường vài đường song song | Lỗ nhỏ, sâu, đôi khi chỉ như chấm kim |
| Vì sao đáng chú ý | Móng mèo có thể mang vi khuẩn; vết dài dễ trầy rộng | Răng nanh mèo nhọn, đâm sâu, đưa vi khuẩn từ miệng vào sâu dưới da |
| Bề ngoài dễ đánh lừa | Trông đáng sợ hơn thực tế | Trông nhỏ hơn thực tế; da khép lại nhanh, nhốt vi khuẩn bên trong |
| Khi nào đi khám | Sâu, chảy máu nhiều, ở mặt, mắt; hoặc sưng đỏ, nổi hạch sau đó | Gần như mọi vết cắn thủng da nên được nhân viên y tế xem |
Vết cắn của mèo nổi tiếng trong giới y khoa vì dễ nhiễm trùng, chính vì vết nhỏ mà sâu. Đừng vì "chỉ là hai chấm nhỏ" mà bỏ qua, nhất là vết ở bàn tay, ngón tay, cổ tay — nơi có gân và khớp nằm sát dưới da.
Sơ cứu tại chỗ: từng bước
- Bình tĩnh, tách khỏi mèo. Không giằng tay khi mèo đang ngậm hay đang cào — giằng ra làm vết rách rộng hơn. Đứng yên, thả lỏng, mèo thường tự buông. Rồi lùi ra.
- Rửa ngay dưới vòi nước chảy với xà phòng. Rửa kỹ, lâu, kể cả vết nhỏ. Đây là bước quan trọng nhất và làm được ở bất cứ đâu có vòi nước.
- Để vết thương chảy máu một chút nếu đang chảy. Không cần nặn mạnh, không hút bằng miệng.
- Sát khuẩn. Dùng dung dịch sát khuẩn thông thường có trong hộp sơ cứu.
- Che bằng gạc sạch. Không băng kín chặt vết cắn sâu; để nhân viên y tế quyết định.
- Báo người phụ trách. Ở quán: báo nhân viên. Ở nhà bạn: báo chủ nuôi.
Những điều không nên: không đắp lá, đắp thuốc lá, kem đánh răng hay bất kỳ thứ gì "theo kinh nghiệm dân gian" lên vết thương; không tự uống thuốc kháng sinh còn thừa ở nhà.
Khi nào cần đến cơ sở y tế
Hãy đi khám nếu có một trong những điều sau:
- Vết cắn thủng da, dù nhỏ.
- Vết cào sâu, rách rộng, chảy máu khó cầm.
- Vết thương ở mặt, mắt, cổ, bàn tay, ngón tay, gần khớp, hoặc ở bộ phận sinh dục.
- Trong những ngày sau: sưng, đỏ lan rộng, nóng, đau tăng, chảy mủ, có vệt đỏ chạy từ vết thương lên.
- Sốt, mệt, hoặc nổi hạch (thường ở nách, cổ, bẹn) vài ngày tới vài tuần sau vết cào.
- Người bị là trẻ nhỏ, người già, phụ nữ mang thai, người bị tiểu đường, người đang điều trị bệnh làm suy giảm miễn dịch.
- Bạn không nhớ lần tiêm phòng uốn ván gần nhất là khi nào.
- Con mèo không rõ lai lịch, có biểu hiện lạ, hoặc bạn lo về bệnh dại.
Hạch sưng sau vết cào có thể liên quan tới bệnh "mèo cào" do vi khuẩn mà mèo, nhất là mèo con, có thể mang. Bệnh thường nhẹ, nhưng nên để bác sĩ khám và quyết định, đừng tự xử lý.
Bệnh dại: vì sao vẫn phải hỏi cơ sở y tế
Việt Nam vẫn có bệnh dại ở động vật, và bệnh dại ở người khi đã phát bệnh thì gần như luôn tử vong. Vì vậy với vết cắn, vết cào của chó mèo, quyết định tiêm phòng dại không nên tự làm ở nhà mà nên để nhân viên y tế đánh giá.
Có hai điều người ta hay nói, cần rào lại:
- "Mèo quán đã tiêm rồi, khỏi lo." Thông tin mèo đã tiêm phòng là thông tin rất có ích để mang tới cơ sở y tế. Nhưng nó là thông tin cho bác sĩ, không phải câu trả lời thay bác sĩ. Hãy để cơ sở y tế quyết.
- "Theo dõi con mèo mấy ngày là biết." Việc theo dõi con vật là một phần trong cách nhân viên y tế đánh giá, nhưng họ là người cho biết có nên tiêm ngay hay có thể chờ. Đừng tự chọn cách chờ.
Thông tin nên mang theo khi đi khám
- Thời điểm bị cào, cắn, và đã rửa vết thương như thế nào.
- Con mèo là mèo quán, mèo nhà ai, hay mèo ngoài đường.
- Mèo đã tiêm phòng dại chưa, lần gần nhất khi nào — hỏi quán hoặc chủ nuôi, chụp lại sổ tiêm nếu có.
- Mèo có biểu hiện lạ không (bỏ ăn, đổi tính, chảy dãi, hung dữ bất thường).
- Liên lạc của quán hoặc chủ nuôi để tiện hỏi lại tình trạng con mèo trong những ngày sau.
Ở quán mèo: quán làm gì, bạn làm gì
Quán cà phê mèo vận hành nghiêm túc thường có hộp sơ cứu, có sổ ghi lại sự cố, và có hồ sơ tiêm phòng của từng bé. Khi bị cào cắn, hãy báo nhân viên ngay — không phải để "bắt đền", mà để:
- Bạn được sơ cứu đúng và có thông tin tiêm phòng của mèo.
- Quán biết bé nào đang có dấu hiệu quá tải, đau, hay khó chịu để cho bé nghỉ hoặc đưa đi khám.
- Quán xem lại nội quy, cách bố trí, để lần sau không lặp lại.
Đừng trách hay phạt con mèo. Gần như mọi vết cào cắn ở quán xảy ra sau những tín hiệu mà người không kịp đọc: mèo bị bế, bị giữ, bị vuốt quá ngưỡng, bị đánh thức, hoặc bị tay vồ nhầm khi đang chơi cần câu. Các bài Chào một bé mèo lạ, Nguyên tắc CAT và Có nên bế mèo không trong chuyên mục này là cách phòng tốt nhất.
Phòng trước hơn chữa
- Để mèo chủ động; không bế, không giữ mèo lạ.
- Vuốt vùng đầu, ngắn, có khoảng dừng; rút tay khi đuôi giật, tai xoay ngang.
- Chơi với mèo bằng cần câu, không bằng tay hay chân.
- Không chen tay vào giữa hai con mèo đang gầm gừ.
- Không chạm mèo ngoài đường không rõ lai lịch.
- Giữ móng tay ngắn và tay sạch khi đi quán mèo — vết trầy trên da mình cũng là cửa vào của vi khuẩn.
Bắt tay làm
Lưu bảng này vào điện thoại trước khi đi quán mèo:
- Bị cào cắn: tách ra bình tĩnh, rửa ngay xà phòng dưới vòi nước chảy, rửa lâu.
- Sát khuẩn, che gạc sạch, báo nhân viên hoặc chủ nuôi.
- Hỏi và ghi lại thông tin tiêm phòng của mèo.
- Vết cắn thủng da hoặc vết ở tay, mặt, gần khớp: đi cơ sở y tế trong ngày.
- Vài ngày sau sưng đỏ, đau tăng, sốt, nổi hạch: đi khám ngay.
- Tiêm phòng dại, uốn ván: hỏi cơ sở y tế hoặc trung tâm tiêm chủng, đừng tự quyết.
Câu hỏi thường gặp
Bị mèo cào có cần tiêm phòng dại không?
Việc có cần tiêm hay không phải do cơ sở y tế hoặc trung tâm tiêm chủng tư vấn, dựa trên vết thương và thông tin về con mèo. Hãy rửa vết thương ngay bằng xà phòng dưới vòi nước chảy rồi đến hỏi. Đừng tự quyết định bỏ qua.
Mèo ở quán đã tiêm phòng thì có cần đi khám không?
Vẫn nên đi khám nếu vết cắn thủng da hoặc vết cào sâu. Thông tin mèo đã tiêm rất có ích cho bác sĩ, nhưng bác sĩ mới là người quyết định cần làm gì. Ngoài bệnh dại, vết cắn mèo còn dễ nhiễm trùng.
Sơ cứu vết mèo cắn thế nào?
Rửa vết thương ngay và kỹ bằng xà phòng dưới vòi nước chảy, khoảng 15 phút theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới. Sau đó sát khuẩn, che gạc sạch và đến cơ sở y tế, vì vết cắn mèo nhỏ nhưng sâu, dễ nhiễm trùng.
Vì sao vết mèo cắn dễ nhiễm trùng?
Răng nanh mèo nhọn, đâm sâu và đưa vi khuẩn từ miệng mèo vào dưới da. Lỗ trên da khép lại nhanh nên vi khuẩn bị nhốt bên trong. Vết ở bàn tay, ngón tay, gần khớp càng cần được khám sớm.
Bị mèo cào vài ngày sau nổi hạch là sao?
Có thể là bệnh "mèo cào" do vi khuẩn mà mèo, nhất là mèo con, có thể mang. Bệnh thường nhẹ nhưng cần được bác sĩ khám để chẩn đoán đúng. Hãy đến cơ sở y tế, đừng tự dùng thuốc.
